{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-2)\nUzupełnij zdania - podaj nazwy: rodzaju demokracji (1.) i organów władzy (2. i 3.).\nW tekście zostało przedstawione referendum - jedna z form demokracji (1.)\nW Rzeczypospolitej Polskiej prawo zarządzenia referendum wskazanego w artykule\n125. ma (2.) lub (3.) za zgodą Senatu RP.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n3) Zdający przedstawia funkcjonowanie\nsystemu politycznego Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n(ZP) III. Organy władzy publicznej\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n2) Zdający charakteryzuje formy demokracji\nbezpośredniej; przedstawia specyfikę\nreferendum ogólnokrajowego […]\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n4) Zdający […] wymienia kompetencje Sejmu\nRzeczypospolitej Polskiej i Senatu\nRzeczypospolitej Polskiej […].\n5) Zdający […] przedstawia kompetencje\nPrezydenta Rzeczypospolitej Polskiej […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech luk.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch luk.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. bezpośredniej\n2. Sejm RP\n3. Prezydent RP","solution":"1. **bezpośredniej** 2. **Sejm RP** (bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów) 3. **Prezydent RP** — za zgodą Senatu RP **8.3. B** — 2003. Chodzi o **referendum akcesyjne** z 7–8 czerwca 2003 r., w którym Polacy wyrazili zgodę na ratyfikację traktatu akcesyjnego, a tym samym na przystąpienie do Unii Europejskiej. Frekwencja wyniosła **58,85%**, a za przystąpieniem opowiedziało się **77,45%** głosujących.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":"referendum obligatoryjne i fakultatywne, demokracja bezposrednia, art. 90 i 125 Konstytucji RP, referendum akcesyjne 2003","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8.2. (0-2)
Uzupełnij zdania - podaj nazwy: rodzaju demokracji (1.) i organów władzy (2. i 3.).
W tekście zostało przedstawione referendum - jedna z form demokracji (1.)
W Rzeczypospolitej Polskiej prawo zarządzenia referendum wskazanego w artykule

\n
  1. ma (2.) lub (3.) za zgodą Senatu RP.
","answer_text_html":"

Zadanie 8.2. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający przedstawia funkcjonowanie
\n

systemu politycznego Rzeczypospolitej
Polskiej.
(ZP) III. Organy władzy publicznej
w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający charakteryzuje formy demokracji
\n

bezpośredniej; przedstawia specyfikę
referendum ogólnokrajowego […]
w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający […] wymienia kompetencje Sejmu
\n

Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu
Rzeczypospolitej Polskiej […].

\n
  1. Zdający […] przedstawia kompetencje
\n

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej […].
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech luk.
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch luk.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź

\n
  1. bezpośredniej
  2. Sejm RP
  3. Prezydent RP
","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"
  1. bezpośredniej 2. Sejm RP (bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów) 3. Prezydent RP — za zgodą Senatu RP 8.3. B — 2003. Chodzi o referendum akcesyjne z 7–8 czerwca 2003 r., w którym Polacy wyrazili zgodę na ratyfikację traktatu akcesyjnego, a tym samym na przystąpienie do Unii Europejskiej. Frekwencja wyniosła 58,85%, a za przystąpieniem opowiedziało się 77,45% głosujących.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
  1. bezpośredniej (demokracji bezpośredniej).
  2. Sejm RP (Sejm Rzeczypospolitej Polskiej).
  3. Prezydent RP (Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej).
\n

Pełne uzupełnione zdanie:

\n
W tekście zostało przedstawione referendum - jedna z form demokracji (1.) bezpośredniej. W Rzeczypospolitej Polskiej prawo zarządzenia referendum wskazanego w artykule 125. ma (2.) Sejm RP lub (3.) Prezydent RP za zgodą Senatu RP.
\n

Sposób 1 - analiza pojęciowa (luka 1: rodzaj demokracji)

\n

Demokracja bezpośrednia to forma demokracji, w której obywatele sami podejmują decyzje polityczne, bez pośredników. Klasyczne instrumenty:

\n
  1. Referendum - głosowanie obywateli nad konkretnym pytaniem.
  2. Inicjatywa ludowa - uchwalenie ustawy z inicjatywy obywateli (w Polsce: 100 000 podpisów, art. 118 ust. 2 Konstytucji RP).
  3. Plebiscyt - historycznie używane jako synonim referendum, dziś czasem dla głosowań o przynależności terytorialnej.
  4. Veto ludowe (recall) - odwołanie urzędnika z funkcji.
  5. Zgromadzenia ludowe - historycznie agora w Atenach, helweckie Landsgemeinde w Szwajcarii.
\n

→ Referendum = klasyczny instrument demokracji bezpośredniej.

\n

Demokracja pośrednia (przedstawicielska) = obywatele wybierają przedstawicieli (parlament), którzy podejmują decyzje. To dominująca forma demokracji w nowoczesnych państwach.

\n

Współczesne państwa (w tym Polska) są demokracjami mieszanymi: dominuje demokracja pośrednia (parlament), ale są elementy bezpośredniej (referenda, inicjatywa ludowa).

\n

Sposób 2 - analiza prawna (luki 2 i 3: organy zarządzające)

\n

Podstawa prawna: Konstytucja RP, art. 125 + Ustawa z 14 III 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. 2003, nr 57, poz. 507).

\n

Konstytucja RP, art. 125 ust. 2:

\n
"Referendum ogólnokrajowe ma prawo zarządzić Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów lub Prezydent Rzeczypospolitej za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów."
\n

→ Dwa organy mogą zarządzić referendum z art. 125:

\n

1. Sejm RP (luka 2):

\n\n

2. Prezydent RP (luka 3) - za zgodą Senatu:

\n\n

→ Luki 2 i 3: Sejm RP lub Prezydent RP (za zgodą Senatu RP).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 2 pkt)

\n
2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech luk.
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch luk.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty:
- Luka 1.: "bezpośredniej" (NIE: "pośredniej", "przedstawicielskiej").
- Luka 2.: "Sejm" / "Sejm RP" / "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej".
- Luka 3.: "Prezydent" / "Prezydent RP" / "Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej".
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcje 1, 2, 4):

\n

Demokracja bezpośrednia (sekcja 10):

\n\n

Konstytucja RP, art. 4 (sekcja 1):

\n
"Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio."
\n

→ Konstytucja RP wprost przewiduje DWIE formy sprawowania władzy: pośrednio (parlament) i bezpośrednio (referendum, inicjatywa ludowa).

\n

Procedura zarządzenia referendum w RP:

\n

INICJATYWA → DECYZJA → ZARZĄDZENIE → GŁOSOWANIE → WYNIK

\n

Dwie ścieżki:

\n
  1. Sejm: Posłowie/RM/Prezydium → Sejm zarządza uchwałą (bezwzględna większość).
  2. Prezydent + Senat: Prezydent wnioskuje → Senat wyraża zgodę (bezwzględna większość) → Prezydent zarządza.
\n

Inicjatywa obywatelska - 500 000 obywateli może zwrócić się do Sejmu o zarządzenie referendum (Sejm decyduje, czy je przeprowadzić).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga (luka 1): Najczęstszy błąd: "demokracji pośredniej" lub "przedstawicielskiej". To FAŁSZ. Referendum = bezpośrednia. Pośrednia = parlament.
\n
⚠️ Uwaga (luka 2): Niektórzy uczniowie pisze "Senat" zamiast "Sejm". Senat NIE może samodzielnie zarządzić referendum z art. 125 - może tylko wyrazić zgodę na referendum zarządzane przez Prezydenta.
\n
⚠️ Uwaga (luka 3): Pułapka - uczeń pisze "Senat RP" w luce 3. Ale Senat wyraża zgodę, a NIE zarządza referendum. Zarządza je Prezydent RP za zgodą Senatu (jak wynika z reszty zdania w szablonie). Prawidłowo: "Prezydent RP za zgodą Senatu RP".
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o trzech rodzajach referendum w RP:
1. Art. 125 - w sprawach o szczególnym znaczeniu (zarządza Sejm lub Prezydent za zgodą Senatu).
2. Art. 90 ust. 3 - w sprawie ratyfikacji umowy międzynarodowej (zarządza Sejm).
3. Art. 235 ust. 6 - zatwierdzenie zmiany Konstytucji w rozdziałach I, II, XII (na wniosek 1/5 posłów, Senatu lub Prezydenta).
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE akceptuje skrót "Sejm" lub "Sejm RP" - oba poprawne. Akceptuje też "Prezydent" lub "Prezydent RP".
"}]}