{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku\nzwolennikami typu państwa, którego cele przedstawiono w tekście. Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do obu materiałów.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n9.1.\n0-1\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n2) Zdający analizuje różnorodne\npostawy […] społeczno-polityczne […].\n8) Zdający wykorzystuje swą wiedzę do\nrozumienia zjawisk społeczno-\n-politycznych […].\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem tekstów […]\npopularnonaukowych oraz interpretacji\ninnych źródeł (np. wykresy i schematy)\nz zakresu przedmiotu.\n(ZR) V. Państwo, myśl polityczna\ni demokratyzacja.\n6) Zdający porównuje założenia myśli liberalnej\ni konserwatywnej.\n11) Zdający analizuje kwestię pojmowania\nrówności, wolności i sprawiedliwości w różnych\nnurtach myśli politycznej.\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii\npublicznej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - Nie.\nUzasadnienie - W tekście zostało przedstawione państwo opiekuńcze, a z wykresu wynika,\nże wyborcy Konfederacji są zwolennikami liberalizmu ekonomicznego.","solution":"**Rozstrzygnięcie: Nie.** **Uzasadnienie:** w materiale 2. opisano **państwo opiekuńcze (socjalne, *welfare state*)** — model oparty na redystrybucji dochodów przez budżet i zabezpieczaniu obywateli przed ryzykiem rynkowym. Tymczasem z wykresu wynika, że elektorat Konfederacji zajmuje **skrajną pozycję na biegunie liberalizmu ekonomicznego** (+0,84 — najwyższa wartość spośród wszystkich elektoratów). Liberalizm ekonomiczny zakłada **ograniczenie roli państwa w gospodarce**, niskie podatki i minimalną redystrybucję, a więc jest przeciwieństwem modelu z tekstu. **9.2. PP** 1. **P** — na osi światopoglądowej elektorat SLD osiąga wartość **−1,1**, czyli najbardziej ujemną (najdalej w stronę bieguna liberalizmu światopoglądowego) spośród wszystkich pięciu elektoratów. 2. **P** — na osi gospodarczej „lewicowość\" oznacza **etatyzm**, czyli wartości ujemne. Elektorat PiS ma **−0,16** — wartość najniższą spośród wszystkich, niższą nawet niż PSL (−0,12). Jest więc najbardziej etatystyczny, czyli gospodarczo najbardziej lewicowy.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":"panstwo opiekuncze, podzialy socjopolityczne, liberalizm ekonomiczny i etatyzm, elektoraty partyjne, wykres dwuosiowy","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku
zwolennikami typu państwa, którego cele przedstawiono w tekście. Odpowiedź
uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
9.1.
0-1
MWOP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający analizuje różnorodne
\n

postawy […] społeczno-polityczne […].

\n
  1. Zdający wykorzystuje swą wiedzę do
\n

rozumienia zjawisk społeczno-
-politycznych […].
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem tekstów […]
popularnonaukowych oraz interpretacji
innych źródeł (np. wykresy i schematy)
z zakresu przedmiotu.
(ZR) V. Państwo, myśl polityczna
i demokratyzacja.

\n
  1. Zdający porównuje założenia myśli liberalnej
\n

i konserwatywnej.

\n
  1. Zdający analizuje kwestię pojmowania
\n

równości, wolności i sprawiedliwości w różnych
nurtach myśli politycznej.
(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.

\n
  1. Zdający interpretuje wyniki badań opinii
\n

publicznej […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - Nie.
Uzasadnienie - W tekście zostało przedstawione państwo opiekuńcze, a z wykresu wynika,
że wyborcy Konfederacji są zwolennikami liberalizmu ekonomicznego.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: w materiale 2. opisano państwo opiekuńcze (socjalne, welfare state) — model oparty na redystrybucji dochodów przez budżet i zabezpieczaniu obywateli przed ryzykiem rynkowym. Tymczasem z wykresu wynika, że elektorat Konfederacji zajmuje skrajną pozycję na biegunie liberalizmu ekonomicznego (+0,84 — najwyższa wartość spośród wszystkich elektoratów). Liberalizm ekonomiczny zakłada ograniczenie roli państwa w gospodarce, niskie podatki i minimalną redystrybucję, a więc jest przeciwieństwem modelu z tekstu. 9.2. PP 1. P — na osi światopoglądowej elektorat SLD osiąga wartość −1,1, czyli najbardziej ujemną (najdalej w stronę bieguna liberalizmu światopoglądowego) spośród wszystkich pięciu elektoratów. 2. P — na osi gospodarczej „lewicowość" oznacza etatyzm, czyli wartości ujemne. Elektorat PiS ma −0,16 — wartość najniższą spośród wszystkich, niższą nawet niż PSL (−0,12). Jest więc najbardziej etatystyczny, czyli gospodarczo najbardziej lewicowy.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie - Nie, wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość nie byli w 2019 roku zwolennikami państwa opiekuńczego.

\n

Uzasadnienie - W materiale 2. opisano klasyczne państwo opiekuńcze (welfare state), którego cechą jest zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem rynkowym (utrata pracy, zdrowia) poprzez redystrybucję dochodów za pomocą budżetu państwa. Tymczasem w materiale 1. (wykres CBOS 2019) elektorat Konfederacji Wolność i Niepodległość znajduje się wysoko na osi pionowej, czyli w obszarze liberalizmu ekonomicznego (~+0,85 punktu), oraz po prawej stronie osi poziomej (~+0,4 - konserwatyzm). Liberalizm ekonomiczny to dokładne przeciwieństwo państwa opiekuńczego - to ideologia minimalnego państwa, niskich podatków, ograniczonej redystrybucji i prywatyzacji usług publicznych. Wyborcy Konfederacji są więc zwolennikami przeciwnego modelu państwa niż opisany w tekście.

\n

Sposób 1 - analiza materiału 2 (definicja państwa opiekuńczego)

\n

Materiał 2. to definicja podręcznikowa państwa opiekuńczego:

\n
"[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […]. Polityka […] jest realizowana, najogólniej, poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa."
\n

Kluczowe elementy państwa opiekuńczego (welfare state):

\n
  1. Cel: ochrona obywateli przed ryzykiem rynkowym.
  2. Mechanizm: redystrybucja dochodów przez budżet.
  3. Instrumenty: świadczenia (zasiłki, emerytury), usługi publiczne (opieka zdrowotna, edukacja).
  4. Skutek: wysokie podatki, rozbudowana administracja, równość społeczna.
\n

To model socjaldemokratyczny lub chrześcijańsko-demokratyczny:

\n\n

Na osi etatyzm-konserwatyzm wykresu z mat. 1. zwolennicy państwa opiekuńczego znajdują się po stronie liberalizmu socjalnego (etatyzm) - czyli lewa strona osi poziomej. Wartość ujemna na osi etatyzm/konserwatyzm + wartość ujemna na osi liberalizm-świat./ekonomiczny = lewy dolny róg (lewica społeczno-ekonomiczna).

\n

Sposób 2 - analiza materiału 1 (pozycja Konfederacji na wykresie)

\n

Konfederacja Wolność i Niepodległość (KW Konfederacja) to koalicja partii powstała w 2019 r., w której skład wchodzą m.in.:

\n\n

Na wykresie pozycja Konfederacji w 2019 r. (wg CBOS):

\n\n

Profil ideowy: wolnorynkowy konserwatyzm (low taxes + traditional values) - analogiczny do amerykańskich Republikanów (Tea Party) lub niemieckiej AfD.

\n

Cechy liberalizmu ekonomicznego:

\n\n

To jest dokładne przeciwieństwo państwa opiekuńczego z mat. 2.

\n

→ Wniosek: wyborcy Konfederacji NIE są zwolennikami państwa opiekuńczego - są zwolennikami państwa minimalnego (klasyczny liberalizm ekonomiczny w stylu Friedmana, Hayeka).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (Nie) + sformułowanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do obu materiałów.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowany wariant kluczowy:
"W tekście (mat. 2) zostało przedstawione państwo opiekuńcze, a z wykresu (mat. 1) wynika, że wyborcy Konfederacji są zwolennikami liberalizmu ekonomicznego."

KRYTYCZNE: uzasadnienie musi:
1. Zidentyfikować typ państwa z mat. 2 jako państwo opiekuńcze (welfare state).
2. Zidentyfikować pozycję Konfederacji na wykresie jako liberalizm ekonomiczny.
3. Pokazać sprzeczność między tymi dwoma stanowiskami.
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia:

\n

Państwo opiekuńcze (welfare state):

\n\n

Liberalizm ekonomiczny (klasyczny):

\n\n

Główne partie polskie i ich profile (sekcja 5):

\n

| Partia | Założenie | Lider 2024 | Profil ideowy |
| PiS | 2001 | Jarosław Kaczyński | Konserwatyzm, suwerenizm, etatyzm społeczny |
| KO/PO | 2001 | Donald Tusk | Liberalizm, proeuropejskość, centrum-prawica |
| Polska 2050 | 2020 | Szymon Hołownia | Centryzm, samorządność, ekologia |
| Lewica | 2019 koalicja | Czarzasty/Zandberg | Socjaldemokracja, prawa kobiet, świeckość |
| Konfederacja | 2019 | Bosak/Mentzen | Wolnorynkowy konserwatyzm + narodowcy |
| PSL | 1990 | Kosiniak-Kamysz | Agraryzm, centrum |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - "Tak, bo Konfederacja jest prawicowa, a prawica popiera silne państwo". To FAŁSZ. Polska prawica dzieli się na:
- Państwowo-socjalna (PiS) - tradycyjne wartości + redystrybucja, programy społeczne (500+).
- Liberalno-rynkowa (Konfederacja) - tradycyjne wartości + minimalne państwo, niskie podatki.

Konfederacja należy do drugiej grupy - anty-redystrybucyjnej.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - interpretacja wykresu. Sprawdź, gdzie znajduje się Konfederacja:
- Oś pionowa: wysoko (+0,85) = liberalizm ekonomiczny (anty-państwo opiekuńcze).
- Oś pionowa: nisko (-0,15 jak PiS) = etatyzm (państwo opiekuńcze).

Konfederacja jest WYSOKO, więc liberalizm ekonomiczny.
\n
⚠️ Uwaga: Pułapka nazewnictwa: "liberalizm" w Polsce kojarzy się z PO (centroprawica liberalna). Ale liberalizm ekonomiczny to coś innego - to model gospodarczy. Konfederacja jest liberalna ekonomicznie (wolny rynek), ale konserwatywna społecznie (tradycja, religia, rodzina).
\n
⚠️ Uwaga: Sprawdź też pozycję PiS - etatyzm społeczny (oś pozioma ujemna) + etatyzm ekonomiczny (oś pionowa też ujemna). To jest państwo opiekuńcze konserwatywne (chrześcijańsko-demokratyczne, model niemiecki). PiS jest BLIŻEJ państwa opiekuńczego niż Konfederacja.
"}]}