{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nNa podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nElektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku\nnajbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.\nP\nF\n2.\nW kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był\nw 2019 roku elektorat KW PiS.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n2) Zdający analizuje różnorodne\npostawy […] społeczno-polityczne […].\n8) Zdający wykorzystuje swą wiedzę do\nrozumienia zjawisk społeczno-\n-politycznych […].\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\n[…] interpretacji innych źródeł (np.\nwykresy i schematy) […].\n(ZR) V. Państwo, myśl polityczna\ni demokratyzacja.\n6) Zdający porównuje założenia myśli liberalnej\ni konserwatywnej.\n7) Zdający porównuje założenia myśli\nsocjaldemokratycznej i katolickiej nauki\nspołecznej.\n(ZR) VII. Rywalizacja o władzę.\n2) Zdający wyjaśnia związki między partiami\npolitycznymi a społeczeństwem [ ].\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii\npublicznej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. P\n2. P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. P** (prawda) - elektorat SLD był w 2019 roku najbardziej liberalny światopoglądowo (~-1,1 na osi poziomej, najbardziej w lewo).\n**2. P** (prawda) - elektorat PiS w kwestiach gospodarczych był najbardziej lewicowy (najniżej na osi pionowej liberalizm-ekonomiczny, ~-0,15).\n\n## Sposób 1 - analiza wykresu (stwierdzenie 1)\n\n**Stwierdzenie 1.:** \"Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku **najbardziej liberalny** spośród wszystkich elektoratów.\"\n\n**Oś światopoglądowa = oś POZIOMA wykresu** (etatyzm ↔ konserwatyzm).\n\nUWAGA: w opisie wykresu w arkuszu jest pewna ambiwalencja w terminologii - oś pozioma opisana jest jako \"etatyzm (lewo, ujemne) ↔ konserwatyzm (prawo, dodatnie)\". W kontekście CBOS \"etatyzm\" tu oznacza **liberalizm światopoglądowy + interwencjonizm gospodarczy łącznie** (lewicowość ogólna), a \"konserwatyzm\" - konserwatyzm społeczny.\n\nPozycje partii na osi poziomej (im niższa wartość = bardziej liberalny światopoglądowo / lewicowy):\n\n| Partia | Wartość | Liberalizm światopoglądowy |\n| **SLD** | **~-1,1** | **NAJBARDZIEJ liberalny** |\n| KO (PO+.N+IPL+Zieloni) | ~-0,6 | Liberalny |\n| PSL | ~-0,1 | Centrum |\n| Konfederacja | ~+0,4 | Konserwatywny |\n| PiS | ~+0,65 | NAJBARDZIEJ konserwatywny |\n\n→ SLD = **-1,1** = NAJDALEJ na lewo na osi poziomej = **najbardziej liberalny światopoglądowo**.\n\n→ **Stwierdzenie 1. = PRAWDA.**\n\nElektorat SLD historycznie cechuje się:\n- Postawą pro-choice (aborcja, prawa reprodukcyjne).\n- Wsparciem dla równości małżeńskiej (LGBTQ+).\n- Świeckością państwa, separacją kościoła.\n- Liberalnym podejściem do narkotyków (np. depenalizacja marihuany).\n- Liberalnym podejściem do edukacji seksualnej.\n\nWszystkie te postawy są \"liberalne światopoglądowo\" w polskiej terminologii politycznej.\n\n## Sposób 2 - analiza wykresu (stwierdzenie 2)\n\n**Stwierdzenie 2.:** \"W kwestiach gospodarczych **najbardziej lewicowym** elektoratem był w 2019 roku elektorat KW PiS.\"\n\n**Oś gospodarcza = oś PIONOWA wykresu** (liberalizm ekonomiczny dolna-ujemne ↔ górna-dodatnie).\n\nUWAGA: czytanie wykresu - w opisie z arkusza:\n- \"liberalizm ekonomiczny\" = oś pionowa, GÓRNA strona (dodatnie wartości) → wolny rynek, niskie podatki, mniej redystrybucji.\n- DOLNA strona (ujemne wartości) → etatyzm gospodarczy / lewicowość ekonomiczna → wyższe podatki, więcej redystrybucji, programy społeczne.\n\nPozycje partii na osi pionowej (im niższa wartość = bardziej lewicowy ekonomicznie):\n\n| Partia | Wartość pionowa | Lewicowość ekonomiczna |\n| **PiS** | **~-0,15** | **NAJBARDZIEJ lewicowy ekonomicznie** |\n| PSL | ~-0,1 | Lewicowy ekonomicznie |\n| SLD | ~+0,2 | Centrum |\n| KO | ~+0,15 | Centrum-prawica ekonomicznie |\n| Konfederacja | ~+0,85 | NAJBARDZIEJ liberalny ekonomicznie |\n\n→ PiS = **-0,15** = NAJDALEJ w dół na osi pionowej = **najbardziej lewicowy ekonomicznie**.\n\nTo zgodne z polityką PiS w latach 2015-2023:\n- **500+** (świadczenie wychowawcze) - kosztowny program redystrybucyjny.\n- **13. emerytura** + 14. emerytura - dodatkowe świadczenia.\n- **Mieszkanie+** - interwencjonizm w mieszkalnictwie.\n- **Polski Ład** - wzrost obciążeń podatkowych dla średnich zarobków.\n- **Zwiększenie podatków od korporacji**.\n- **Wzrost wydatków socjalnych** z ~17% PKB (2015) do ~25% PKB (2022).\n\nPiS = klasyczne **państwo opiekuńcze konserwatywne** (welfare state chrześcijańsko-demokratyczny), bliskie modelowi niemieckiemu.\n\nCo ciekawe - **SLD** mimo nazwy \"socjaldemokratyczny\" w 2019 r. był MNIEJ lewicowy ekonomicznie niż PiS. To paradoks polskiej polityki: tradycyjna lewica (SLD) zliberalizowała swoją gospodarkę po latach 90. (transformacja); konserwatyści (PiS) przejęli rolę partii redystrybucyjnej.\n\n→ **Stwierdzenie 2. = PRAWDA.**\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - poprawne ocenienie prawdziwości **DWÓCH** stwierdzeń: **P + P**.\n> **0 pkt** - wystarczy jedno błędne ocenienie.\n>\n> **Wymagane:**\n> 1. P (SLD najbardziej liberalny światopoglądowo).\n> 2. P (PiS najbardziej lewicowy ekonomicznie).\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia (sekcje 5, 10):\n\n**Lewica vs Prawica - DWIE OSIE:**\n\n| Wymiar | Lewica | Prawica |\n| **Ekonomiczny** | Etatyzm, redystrybucja, państwo opiekuńcze | Wolny rynek, niskie podatki, prywatyzacja |\n| **Światopoglądowy** | Liberalizm: pro-choice, LGBTQ+, świeckość | Konserwatyzm: pro-life, tradycyjna rodzina, religijność |\n\n**Mapa polityczna w 2 wymiarach (uproszczona):**\n\nLIBERALIZM\nEKONOMICZNY (góra)\nKonfederacja |\nKO SLD\n-------+--------+----- LEWICA / PRAWICA światopoglądowa\nPSL |\nPiS |\nETATYZM\nEKONOMICZNY (dół)\n\n**Ideologie polskich partii (uproszczona):**\n- **SLD** - lewica (świeckość, redystrybucja umiarkowana).\n- **KO/PO** - centrum-prawica liberalna (proeuropejska, umiarkowanie liberalna).\n- **PSL** - centrum agrarystyczne.\n- **PiS** - prawica narodowo-socjalna (konserwatyzm + welfare state).\n- **Konfederacja** - wolnorynkowa prawica narodowa (liberalizm ekonomiczny + konserwatyzm).\n- **Lewica** (Razem, Wiosna) - lewica progresywna (świeckość + redystrybucja).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 1):** Najczęstszy błąd - uczeń myśli, że **liberalność** to **prawicowość**. W kontekście światopoglądowym (oś etatyzm-konserwatyzm) **liberalizm = lewica światopoglądowa** (świeckość, prawa LGBTQ+, pro-choice). SLD jest najbardziej liberalny = najdalej w lewo.\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 2):** Druga pułapka - uczeń myśli, że **PiS = prawica** = **liberalizm ekonomiczny**. To FAŁSZ. Polska prawica jest **podzielona**: PiS = redystrybucja (welfare state), Konfederacja = wolny rynek (libertarianizm). PiS jest najbardziej lewicowy ekonomicznie spośród polskich partii w 2019 r.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzecia pułapka - pomylenie etykiet. Współczesna polityka polska:\n> - **Lewica światopoglądowa** ≠ **Lewica gospodarcza**.\n> - PiS = **prawica światopoglądowa** + **lewica gospodarcza**.\n> - Konfederacja = **prawica światopoglądowa** + **prawica gospodarcza**.\n> - SLD = **lewica światopoglądowa** + **centrum gospodarcze**.\n>\n> To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia polskiej polityki 2015-2024.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wykresy 2-osiowe (jak ten z CBOS) są standardowym narzędziem w politologii. Najsłynniejszy przykład: **Political Compass** - narzędzie online klasyfikujące partie na osi ekonomicznej (lewa-prawa) i autorytarno-libertariańskiej.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli<br>stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku<br>najbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.<br>P<br>F<br>2.<br>W kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był<br>w 2019 roku elektorat KW PiS.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZR) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje różnorodne</li></ol>\n<p>postawy […] społeczno-polityczne […].</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystuje swą wiedzę do</li></ol>\n<p>rozumienia zjawisk społeczno-<br>-politycznych […].<br>(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający wykazuje się umiejętnością</li></ol>\n<p>[…] interpretacji innych źródeł (np.<br>wykresy i schematy) […].<br>(ZR) V. Państwo, myśl polityczna<br>i demokratyzacja.</p>\n<ol><li>Zdający porównuje założenia myśli liberalnej</li></ol>\n<p>i konserwatywnej.</p>\n<ol><li>Zdający porównuje założenia myśli</li></ol>\n<p>socjaldemokratycznej i katolickiej nauki<br>społecznej.<br>(ZR) VII. Rywalizacja o władzę.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia związki między partiami</li></ol>\n<p>politycznymi a społeczeństwem [ ].<br>(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.</p>\n<ol><li>Zdający interpretuje wyniki badań opinii</li></ol>\n<p>publicznej […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź</p>\n<ol><li>P</li><li>P</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1. P</strong> (prawda) - elektorat SLD był w 2019 roku najbardziej liberalny światopoglądowo (~-1,1 na osi poziomej, najbardziej w lewo).<br><strong>2. P</strong> (prawda) - elektorat PiS w kwestiach gospodarczych był najbardziej lewicowy (najniżej na osi pionowej liberalizm-ekonomiczny, ~-0,15).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza wykresu (stwierdzenie 1)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1.:</strong> &quot;Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku <strong>najbardziej liberalny</strong> spośród wszystkich elektoratów.&quot;</p>\n<p><strong>Oś światopoglądowa = oś POZIOMA wykresu</strong> (etatyzm ↔ konserwatyzm).</p>\n<p>UWAGA: w opisie wykresu w arkuszu jest pewna ambiwalencja w terminologii - oś pozioma opisana jest jako &quot;etatyzm (lewo, ujemne) ↔ konserwatyzm (prawo, dodatnie)&quot;. W kontekście CBOS &quot;etatyzm&quot; tu oznacza <strong>liberalizm światopoglądowy + interwencjonizm gospodarczy łącznie</strong> (lewicowość ogólna), a &quot;konserwatyzm&quot; - konserwatyzm społeczny.</p>\n<p>Pozycje partii na osi poziomej (im niższa wartość = bardziej liberalny światopoglądowo / lewicowy):</p>\n<p>| Partia | Wartość | Liberalizm światopoglądowy |<br>| <strong>SLD</strong> | <strong>~-1,1</strong> | <strong>NAJBARDZIEJ liberalny</strong> |<br>| KO (PO+.N+IPL+Zieloni) | ~-0,6 | Liberalny |<br>| PSL | ~-0,1 | Centrum |<br>| Konfederacja | ~+0,4 | Konserwatywny |<br>| PiS | ~+0,65 | NAJBARDZIEJ konserwatywny |</p>\n<p>→ SLD = <strong>-1,1</strong> = NAJDALEJ na lewo na osi poziomej = <strong>najbardziej liberalny światopoglądowo</strong>.</p>\n<p>→ <strong>Stwierdzenie 1. = PRAWDA.</strong></p>\n<p>Elektorat SLD historycznie cechuje się:</p>\n<ul><li>Postawą pro-choice (aborcja, prawa reprodukcyjne).</li><li>Wsparciem dla równości małżeńskiej (LGBTQ+).</li><li>Świeckością państwa, separacją kościoła.</li><li>Liberalnym podejściem do narkotyków (np. depenalizacja marihuany).</li><li>Liberalnym podejściem do edukacji seksualnej.</li></ul>\n<p>Wszystkie te postawy są &quot;liberalne światopoglądowo&quot; w polskiej terminologii politycznej.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza wykresu (stwierdzenie 2)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 2.:</strong> &quot;W kwestiach gospodarczych <strong>najbardziej lewicowym</strong> elektoratem był w 2019 roku elektorat KW PiS.&quot;</p>\n<p><strong>Oś gospodarcza = oś PIONOWA wykresu</strong> (liberalizm ekonomiczny dolna-ujemne ↔ górna-dodatnie).</p>\n<p>UWAGA: czytanie wykresu - w opisie z arkusza:</p>\n<ul><li>&quot;liberalizm ekonomiczny&quot; = oś pionowa, GÓRNA strona (dodatnie wartości) → wolny rynek, niskie podatki, mniej redystrybucji.</li><li>DOLNA strona (ujemne wartości) → etatyzm gospodarczy / lewicowość ekonomiczna → wyższe podatki, więcej redystrybucji, programy społeczne.</li></ul>\n<p>Pozycje partii na osi pionowej (im niższa wartość = bardziej lewicowy ekonomicznie):</p>\n<p>| Partia | Wartość pionowa | Lewicowość ekonomiczna |<br>| <strong>PiS</strong> | <strong>~-0,15</strong> | <strong>NAJBARDZIEJ lewicowy ekonomicznie</strong> |<br>| PSL | ~-0,1 | Lewicowy ekonomicznie |<br>| SLD | ~+0,2 | Centrum |<br>| KO | ~+0,15 | Centrum-prawica ekonomicznie |<br>| Konfederacja | ~+0,85 | NAJBARDZIEJ liberalny ekonomicznie |</p>\n<p>→ PiS = <strong>-0,15</strong> = NAJDALEJ w dół na osi pionowej = <strong>najbardziej lewicowy ekonomicznie</strong>.</p>\n<p>To zgodne z polityką PiS w latach 2015-2023:</p>\n<ul><li><strong>500+</strong> (świadczenie wychowawcze) - kosztowny program redystrybucyjny.</li><li><strong>13. emerytura</strong> + 14. emerytura - dodatkowe świadczenia.</li><li><strong>Mieszkanie+</strong> - interwencjonizm w mieszkalnictwie.</li><li><strong>Polski Ład</strong> - wzrost obciążeń podatkowych dla średnich zarobków.</li><li><strong>Zwiększenie podatków od korporacji</strong>.</li><li><strong>Wzrost wydatków socjalnych</strong> z ~17% PKB (2015) do ~25% PKB (2022).</li></ul>\n<p>PiS = klasyczne <strong>państwo opiekuńcze konserwatywne</strong> (welfare state chrześcijańsko-demokratyczny), bliskie modelowi niemieckiemu.</p>\n<p>Co ciekawe - <strong>SLD</strong> mimo nazwy &quot;socjaldemokratyczny&quot; w 2019 r. był MNIEJ lewicowy ekonomicznie niż PiS. To paradoks polskiej polityki: tradycyjna lewica (SLD) zliberalizowała swoją gospodarkę po latach 90. (transformacja); konserwatyści (PiS) przejęli rolę partii redystrybucyjnej.</p>\n<p>→ <strong>Stwierdzenie 2. = PRAWDA.</strong></p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - poprawne ocenienie prawdziwości <strong>DWÓCH</strong> stwierdzeń: <strong>P + P</strong>.<br><strong>0 pkt</strong> - wystarczy jedno błędne ocenienie.<br><br><strong>Wymagane:</strong><br>1. P (SLD najbardziej liberalny światopoglądowo).<br>2. P (PiS najbardziej lewicowy ekonomicznie).</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia (sekcje 5, 10):</p>\n<p><strong>Lewica vs Prawica - DWIE OSIE:</strong></p>\n<p>| Wymiar | Lewica | Prawica |<br>| <strong>Ekonomiczny</strong> | Etatyzm, redystrybucja, państwo opiekuńcze | Wolny rynek, niskie podatki, prywatyzacja |<br>| <strong>Światopoglądowy</strong> | Liberalizm: pro-choice, LGBTQ+, świeckość | Konserwatyzm: pro-life, tradycyjna rodzina, religijność |</p>\n<p><strong>Mapa polityczna w 2 wymiarach (uproszczona):</strong></p>\n<p>LIBERALIZM<br>EKONOMICZNY (góra)<br>Konfederacja |<br>KO SLD<br>-------+--------+----- LEWICA / PRAWICA światopoglądowa<br>PSL |<br>PiS |<br>ETATYZM<br>EKONOMICZNY (dół)</p>\n<p><strong>Ideologie polskich partii (uproszczona):</strong></p>\n<ul><li><strong>SLD</strong> - lewica (świeckość, redystrybucja umiarkowana).</li><li><strong>KO/PO</strong> - centrum-prawica liberalna (proeuropejska, umiarkowanie liberalna).</li><li><strong>PSL</strong> - centrum agrarystyczne.</li><li><strong>PiS</strong> - prawica narodowo-socjalna (konserwatyzm + welfare state).</li><li><strong>Konfederacja</strong> - wolnorynkowa prawica narodowa (liberalizm ekonomiczny + konserwatyzm).</li><li><strong>Lewica</strong> (Razem, Wiosna) - lewica progresywna (świeckość + redystrybucja).</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga (stwierdzenie 1):</strong> Najczęstszy błąd - uczeń myśli, że <strong>liberalność</strong> to <strong>prawicowość</strong>. W kontekście światopoglądowym (oś etatyzm-konserwatyzm) <strong>liberalizm = lewica światopoglądowa</strong> (świeckość, prawa LGBTQ+, pro-choice). SLD jest najbardziej liberalny = najdalej w lewo.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga (stwierdzenie 2):</strong> Druga pułapka - uczeń myśli, że <strong>PiS = prawica</strong> = <strong>liberalizm ekonomiczny</strong>. To FAŁSZ. Polska prawica jest <strong>podzielona</strong>: PiS = redystrybucja (welfare state), Konfederacja = wolny rynek (libertarianizm). PiS jest najbardziej lewicowy ekonomicznie spośród polskich partii w 2019 r.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzecia pułapka - pomylenie etykiet. Współczesna polityka polska:<br>- <strong>Lewica światopoglądowa</strong> ≠ <strong>Lewica gospodarcza</strong>.<br>- PiS = <strong>prawica światopoglądowa</strong> + <strong>lewica gospodarcza</strong>.<br>- Konfederacja = <strong>prawica światopoglądowa</strong> + <strong>prawica gospodarcza</strong>.<br>- SLD = <strong>lewica światopoglądowa</strong> + <strong>centrum gospodarcze</strong>.<br><br>To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia polskiej polityki 2015-2024.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wykresy 2-osiowe (jak ten z CBOS) są standardowym narzędziem w politologii. Najsłynniejszy przykład: <strong>Political Compass</strong> - narzędzie online klasyfikujące partie na osi ekonomicznej (lewa-prawa) i autorytarno-libertariańskiej.</blockquote>"}]}