{"id":"wos-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2025,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nOd hegemonii do pluralizmu - scharakteryzuj ewolucję systemu partyjnego Polski.\nW pracy uwzględnij kwestię systemu partyjnego schyłkowego PRL-u oraz\nproblematykę prawnej regulacji funkcjonowania partii politycznych i typów systemu\nwielopartyjnego w III RP.\nTekst 1. O PZPR\nPolska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) była partią władzy, która w całym okresie\nswojego istnienia starała się oddziaływać na wszystkie sfery życia publicznego. […] W Biurze\nPolitycznym Komitetu Centralnego (BP KC) skupiała się [faktycznie] najwyższa władza\npaństwowa. […] Dążono do tego, aby w każdym zakładzie przemysłowym, uspołecznionym\ngospodarstwie rolnym, jednostce wojskowej czy też urzędzie funkcjonowały [p]odstawowe\n[o]rganizacje [p]artyjne (POP PZPR).\n„Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja. Rocznik Naukowy” 2013, nr 2, s. 123, 125.\nTekst 2. O wynikach wyborów w Rzeczypospolitej Polskiej\nW Sejmie RP I kadencji zasiedli reprezentanci 29 partii i grup politycznych. Największą\nreprezentację miały: Unia Demokratyczna - 62 mandaty, Sojusz Lewicy Demokratycznej -\n60 mandatów, Wyborcza Akcja Katolicka - 49 mandatów, Polskie Stronnictwo Ludowe - 48\nmandatów, Konfederacja Polski Niepodległej - 46 mandatów, Porozumienie Obywatelskie\nCentrum - 44 mandaty oraz Kongres Liberalno-Demokratyczny - 37 mandatów.\nNa podstawie: M. Król, Byliśmy głupi, Warszawa 2015, s. 49.\nTabela. Siły polityczne tworzące rządy koalicyjne w Polsce w latach 1993-2015\nRządy koalicji SLD - PSL\nSejm RP II kadencji, Sejm RP IV kadencji\nRządy koalicji AWS - UW\nSejm RP III kadencji\nRządy koalicji PiS - Samoobrona - LPR\nSejm RP V kadencji\nRządy koalicji PO - PSL\nSejm RP VI kadencji, Sejm RP VII kadencji\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nOd hegemonii do pluralizmu - scharakteryzuj ewolucję systemu partyjnego Polski.\nW pracy uwzględnij kwestię systemu partyjnego schyłkowego PRL-u oraz\nproblematykę prawnej regulacji funkcjonowania partii politycznych i typów systemu\nwielopartyjnego w III RP.\nAspekty tematu:\n1) Zdający scharakteryzował system partii hegemonicznej w okresie schyłkowego PRL-u:\n- szczególna rola PZPR w systemie władzy, konstytucyjne unormowanie kierowniczej roli\nPZPR;\n- gremia kierownicze PZPR - I sekretarz KC, BP i Sekretariat KC - ponad organami\npaństwa;\n- podporządkowanie PZPR innych „sojuszniczych” ugrupowań politycznych - ZSL i SD (oraz\nPZKS, UChS, PAX);\n- wybory niedemokratyczne z określonymi przed nimi wynikami liczbowymi mandatów dla\ndanej partii,\n- monizm polityczny;\n2) Zdający scharakteryzował prawną regulację systemu partyjnego w III RP:\n- petryfikacja zasady pluralizmu politycznego;\n- demokratyczna ustawa o partiach politycznych z 1990 r. pozwalająca na rejestrację partii\nprzy 15 członkach, brak instytucji klauzuli zaporowej w wyborach do Sejmu I kadencji\ni rozdrobnienie parlamentu;\n- wprowadzenie klauzuli zaporowej w wyborach od Sejmu II kadencji, nowa ustawa\no partiach politycznych z 1997 r. (min. 1000 członków);\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n- finansowanie budżetowe partii - subwencje dla ugrupowań, które w wyborach\nparlamentarnych uzyskały co najmniej 3% głosów zmiany w prawodawstwie (1000\nczłonków);\n3) Zdający scharakteryzował system partyjny do 2005 roku:\n- system rozbicia wielopartyjnego na początku lat 90. XX wieku: podział obozu\nsolidarnościowego, funkcjonowanie wielu ugrupowań z innych odłamów dawnej opozycji;\n- system dwublokowy na przełomie XX i XXI wieku: dwukrotne rządy koalicji SLD - PSL, co\nmożna traktować jako jeden blok partyjny ugrupowań postkomunistycznych; zjednoczenie\ncentroprawicy (AWS); wspólne rządu AWS i UW, co można traktować jako blok partyjny obozu\npostsolidarnościowego;\n- na początku XXI wieku marginalizacja dotychczasowych formacji postsolidarnościowych,\npowstanie PO i PiS;\n4) Zdający scharakteryzował system partyjny od 2005 roku:\n- tworzenie się systemu partyjnego dwóch partii dominujących - konkurencja między PO\ni PiS, rządy każdej z formacji z innymi partiami (PiS - Samoobrona - LPR, PO - PSL, PiS -\nSP - PR);\n- stopniowa marginalizacja SLD, nowe ugrupowania lewicowe: Ruch Palikota, Razem,\nWiosna; wspólna lista Nowej Lewicy;\n- przetasowania na scenie politycznej w centrum - tzw. nowe ugrupowania: Kukiz’15,\nNowoczesna, Polska 2050;\n- przetasowania na scenie politycznej na prawicy: Ruch Narodowy, KORWiN, Nowa\nNadzieja, Konfederacja Korony Polskiej, Konfederacja WiN.","solution":null,"image":"img/wos-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2025 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 2.<br>Od hegemonii do pluralizmu - scharakteryzuj ewolucję systemu partyjnego Polski.<br>W pracy uwzględnij kwestię systemu partyjnego schyłkowego PRL-u oraz<br>problematykę prawnej regulacji funkcjonowania partii politycznych i typów systemu<br>wielopartyjnego w III RP.<br>Tekst 1. O PZPR<br>Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) była partią władzy, która w całym okresie<br>swojego istnienia starała się oddziaływać na wszystkie sfery życia publicznego. […] W Biurze<br>Politycznym Komitetu Centralnego (BP KC) skupiała się [faktycznie] najwyższa władza<br>państwowa. […] Dążono do tego, aby w każdym zakładzie przemysłowym, uspołecznionym<br>gospodarstwie rolnym, jednostce wojskowej czy też urzędzie funkcjonowały [p]odstawowe<br>[o]rganizacje [p]artyjne (POP PZPR).<br>„Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja. Rocznik Naukowy” 2013, nr 2, s. 123, 125.<br>Tekst 2. O wynikach wyborów w Rzeczypospolitej Polskiej<br>W Sejmie RP I kadencji zasiedli reprezentanci 29 partii i grup politycznych. Największą<br>reprezentację miały: Unia Demokratyczna - 62 mandaty, Sojusz Lewicy Demokratycznej -<br>60 mandatów, Wyborcza Akcja Katolicka - 49 mandatów, Polskie Stronnictwo Ludowe - 48<br>mandatów, Konfederacja Polski Niepodległej - 46 mandatów, Porozumienie Obywatelskie<br>Centrum - 44 mandaty oraz Kongres Liberalno-Demokratyczny - 37 mandatów.<br>Na podstawie: M. Król, Byliśmy głupi, Warszawa 2015, s. 49.<br>Tabela. Siły polityczne tworzące rządy koalicyjne w Polsce w latach 1993-2015<br>Rządy koalicji SLD - PSL<br>Sejm RP II kadencji, Sejm RP IV kadencji<br>Rządy koalicji AWS - UW<br>Sejm RP III kadencji<br>Rządy koalicji PiS - Samoobrona - LPR<br>Sejm RP V kadencji<br>Rządy koalicji PO - PSL<br>Sejm RP VI kadencji, Sejm RP VII kadencji<br>EWOP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Od hegemonii do pluralizmu - scharakteryzuj ewolucję systemu partyjnego Polski.<br>W pracy uwzględnij kwestię systemu partyjnego schyłkowego PRL-u oraz<br>problematykę prawnej regulacji funkcjonowania partii politycznych i typów systemu<br>wielopartyjnego w III RP.<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>Zdający scharakteryzował system partii hegemonicznej w okresie schyłkowego PRL-u:</li></ol>\n<ul><li>szczególna rola PZPR w systemie władzy, konstytucyjne unormowanie kierowniczej roli</li></ul>\n<p>PZPR;</p>\n<ul><li>gremia kierownicze PZPR - I sekretarz KC, BP i Sekretariat KC - ponad organami</li></ul>\n<p>państwa;</p>\n<ul><li>podporządkowanie PZPR innych „sojuszniczych” ugrupowań politycznych - ZSL i SD (oraz</li></ul>\n<p>PZKS, UChS, PAX);</p>\n<ul><li>wybory niedemokratyczne z określonymi przed nimi wynikami liczbowymi mandatów dla</li></ul>\n<p>danej partii,</p>\n<ul><li>monizm polityczny;</li></ul>\n<ol><li>Zdający scharakteryzował prawną regulację systemu partyjnego w III RP:</li></ol>\n<ul><li>petryfikacja zasady pluralizmu politycznego;</li><li>demokratyczna ustawa o partiach politycznych z 1990 r. pozwalająca na rejestrację partii</li></ul>\n<p>przy 15 członkach, brak instytucji klauzuli zaporowej w wyborach do Sejmu I kadencji<br>i rozdrobnienie parlamentu;</p>\n<ul><li>wprowadzenie klauzuli zaporowej w wyborach od Sejmu II kadencji, nowa ustawa</li></ul>\n<p>o partiach politycznych z 1997 r. (min. 1000 członków);<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>\n<ul><li>finansowanie budżetowe partii - subwencje dla ugrupowań, które w wyborach</li></ul>\n<p>parlamentarnych uzyskały co najmniej 3% głosów zmiany w prawodawstwie (1000<br>członków);</p>\n<ol><li>Zdający scharakteryzował system partyjny do 2005 roku:</li></ol>\n<ul><li>system rozbicia wielopartyjnego na początku lat 90. XX wieku: podział obozu</li></ul>\n<p>solidarnościowego, funkcjonowanie wielu ugrupowań z innych odłamów dawnej opozycji;</p>\n<ul><li>system dwublokowy na przełomie XX i XXI wieku: dwukrotne rządy koalicji SLD - PSL, co</li></ul>\n<p>można traktować jako jeden blok partyjny ugrupowań postkomunistycznych; zjednoczenie<br>centroprawicy (AWS); wspólne rządu AWS i UW, co można traktować jako blok partyjny obozu<br>postsolidarnościowego;</p>\n<ul><li>na początku XXI wieku marginalizacja dotychczasowych formacji postsolidarnościowych,</li></ul>\n<p>powstanie PO i PiS;</p>\n<ol><li>Zdający scharakteryzował system partyjny od 2005 roku:</li></ol>\n<ul><li>tworzenie się systemu partyjnego dwóch partii dominujących - konkurencja między PO</li></ul>\n<p>i PiS, rządy każdej z formacji z innymi partiami (PiS - Samoobrona - LPR, PO - PSL, PiS -<br>SP - PR);</p>\n<ul><li>stopniowa marginalizacja SLD, nowe ugrupowania lewicowe: Ruch Palikota, Razem,</li></ul>\n<p>Wiosna; wspólna lista Nowej Lewicy;</p>\n<ul><li>przetasowania na scenie politycznej w centrum - tzw. nowe ugrupowania: Kukiz’15,</li></ul>\n<p>Nowoczesna, Polska 2050;</p>\n<ul><li>przetasowania na scenie politycznej na prawicy: Ruch Narodowy, KORWiN, Nowa</li></ul>\n<p>Nadzieja, Konfederacja Korony Polskiej, Konfederacja WiN.</p>","solutions":[]}