{"id":"wos-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"wos-2026-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"19","points":7,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2026,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-7)\nWykres 1. Ludność według ekonomicznych grup wieku\nPolska w liczbach 2023, stat.gov.pl\nWykres 2. Współczynnik obciążenia demograficznego z podziałem na grupy - liczba osób\nw wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym\nPolska w liczbach 2023, stat.gov.pl\nMWHP-R0_100\nO problemach demograficznych polskiego społeczeństwa\nBadania demograficzne pokazują, że największy wpływ na dynamikę i poziom starzenia się\nspołeczeństwa ma natężenie urodzeń. Duży udział liczby urodzeń przyczynia się do wzrostu\nudziału dzieci w strukturze populacji, a co za tym idzie - do „odmładzania się”\nspołeczeństwa. Od ponad 20 lat obserwujemy tymczasem w Polsce spadek liczby urodzeń,\nktóry prowadzi do zmniejszenia udziału najmłodszych grup wiekowych, proporcjonalnego\nwzrostu udziału roczników najstarszych, a tym samym do podwyższenia średniego wieku\nludności. Podnosi się też wiek, w którym kobiety decydują się na urodzenie pierwszego\ndziecka. Powody to m.in. dłuższy okres nauki i większa aktywność zawodowa kobiet. […]\nNa zjawisko starzenia się ludności wpływa pośrednio szereg czynników, jak np. poziom\nzamożności społeczeństwa, promowany model rodziny, aktywność zawodowa kobiet,\npoziom opieki społecznej i ochrony zdrowia, wykształcenie ludności oraz polityka społeczna\npaństwa. Proces starzenia się ma więc nie tylko wymiar demograficzny, ale także\nekonomiczny i społeczny. Wymusza to działania ze strony państwa w zakresie dostosowania\ninfrastruktury i nakładów finansowych na różne dziedziny życia społeczno-gospodarczego.\nA. Dragan, Starzenie się społeczeństwa polskiego i jego skutki, Kancelaria Senatu Warszawa 2011, Biuro Analiz\ni Dokumentacji, Opracowania Tematyczne, OT-601, s. 3-4.\nScharakteryzuj sytuację demograficzną Polski. W swojej pracy uwzględnij:\n- przyczyny zmian struktury demograficznej ludności Polski\n- negatywne konsekwencje tych zmian dla społeczeństwa polskiego\n- negatywne konsekwencje tych zmian dla gospodarki polskiej.\nSkorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.\n19.\n0-1-2-\n3-4-5-\n6-7\nMWHP-R0_100\nMWHP-R0_100\nMWHP-R0_100\nMWHP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-7)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. W aspekcie stosunku do prawdy, stałego\nzmierzania do jej poznania i odróżniania\nod fałszu oraz ćwiczenia w rozpoznawaniu\nstopnia pewności i prawdopodobieństwa.\nZdający:\n2) odróżnia to, co trwałe, od tego,\nco zmienne […] - w życiu narodów i państw\n[…] w kulturze życia codziennego […].\nII. W aspekcie stosunku do dobra, przyjęcia\ngo jako głównego kryterium wartościowania\nmoralnego, odróżniania go od zła\noraz ćwiczenia w ocenie intencji i skutków\nwedług słuszności, pożytku i szkody.\nZdający:\n1) rozpoznaje to, co w życiu społecznym\nsprzyja rozwojowi człowieka,\noraz przyczynia się do zachowania\ni pomnożenia dobra wspólnego w różnych\nspołecznościach;\n2) ocenia zjawiska życia społecznego.\nIII. W aspekcie stosunku do życia, czyli\nosobistego zaangażowania, kształtowania\nzamierzeń według własnych pasji, zdolności\noraz poczucia wspólnoty i służby. Zdający:\n3) buduje własne wypowiedzi na temat\nzagadnień życia społecznego, formułuje\noceny i je uzasadnia, uczestniczy w debacie\n- z myślą o własnym rzetelnym i twórczym\nudziale w życiu publicznym.\nV. Różnice społeczne. Zdający:\n5) charakteryzuje wybrany problem życia\nspołecznego w Rzeczypospolitej Polskiej;\nrozważa różne możliwości jego rozwiązania.\nVII. Migracje i kwestia demograficzna\nw Polsce i we współczesnym świecie.\nZdający:\n9) charakteryzuje rolę wzrostu\ndemograficznego dla perspektyw\nrozwojowych kraju, zestawia to z obecną\nsytuacją Polski w tym zakresie.\nZasady oceniania\n7 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej\nformie, strukturze i logice wywodu.\n6 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie\nze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.\n5 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni\ni z dwoma - częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.\n4 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie\nze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze\ni logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu\nw pełni i z dwoma - częściowo.\n3 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO\nrozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo.\n2 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO\nrozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.\n1 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nAspekty tematu:\n1) przedstawienie przyczyn zmian struktury demograficznej Polski\n2) przedstawienie negatywnych konsekwencji tych zmian dla społeczeństwa polskiego\n3) przedstawienie negatywnych konsekwencji tych zmian dla gospodarki polskiej.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowa odpowiedź\nPolska, podobnie jak inne kraje europejskie, od wielu lat przechodzi niekorzystne zmiany\ndemograficzne. Ich wyrazem są starzenie się społeczeństwa i niska liczba urodzeń, co\nprowadzi do spadku liczby ludności w naszym państwie.\nZmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym ma kilka przyczyn. Wcześniej\nw znacznym stopniu spowodowana wyjazdami za pracą poza granice kraju (zwłaszcza po\nprzystąpieniu Polski do UE), a obecnie - zmianą modelu rodziny (kobiety rodzą coraz mniej\ndzieci) oraz ze względu na większe znaczenie uzyskania odpowiedniej edukacji\numożliwiającej podążanie wybraną ścieżką kariery zawodowej (przekłada się to na\npóźniejsze zakładanie rodzin i ich zmniejszoną dzietność).\nSkutkiem tego populacja nie podlega odnawianiu się w stopniu wystarczającym, a co za\ntym idzie - zwiększa się procentowy udział w społeczeństwie osób w wieku poprodukcyjnym\n(więcej osób starszych w społeczeństwie). Powoduje to większe obciążenie i koszty\nsystemów opieki społecznej i zdrowotnej.\nWyraźny spadek ludności składającej się na grupę osób w wieku produkcyjnym może\nskutkować zmniejszeniem produktywności gospodarki, choćby ze względu na problem braku\npracowników, a co za tym idzie - utrzymywaniem wzrostu gospodarczego. Większa liczba\nosób w wieku poprodukcyjnym oznacza też ciągły wzrost kosztów świadczeń emerytalnych,\nco w przyszłości może prowadzić do wzrostu obciążeń podatkowych osób pracujących\ni wzrostu kosztów ich życia.\nWydaje się, że w obecnym stanie rzeczy zwiększenie przyrostu naturalnego jest\nniemożliwe, w związku z tym jedynym sposobem poprawy sytuacji jest przyjmowanie osób\nw wieku produkcyjnym z innych krajów.","solution":null,"image":"img/wos-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2026 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19. (0-7)<br>Wykres 1. Ludność według ekonomicznych grup wieku<br>Polska w liczbach 2023, stat.gov.pl<br>Wykres 2. Współczynnik obciążenia demograficznego z podziałem na grupy - liczba osób<br>w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym<br>Polska w liczbach 2023, stat.gov.pl<br>MWHP-R0_100<br>O problemach demograficznych polskiego społeczeństwa<br>Badania demograficzne pokazują, że największy wpływ na dynamikę i poziom starzenia się<br>społeczeństwa ma natężenie urodzeń. Duży udział liczby urodzeń przyczynia się do wzrostu<br>udziału dzieci w strukturze populacji, a co za tym idzie - do „odmładzania się”<br>społeczeństwa. Od ponad 20 lat obserwujemy tymczasem w Polsce spadek liczby urodzeń,<br>który prowadzi do zmniejszenia udziału najmłodszych grup wiekowych, proporcjonalnego<br>wzrostu udziału roczników najstarszych, a tym samym do podwyższenia średniego wieku<br>ludności. Podnosi się też wiek, w którym kobiety decydują się na urodzenie pierwszego<br>dziecka. Powody to m.in. dłuższy okres nauki i większa aktywność zawodowa kobiet. […]<br>Na zjawisko starzenia się ludności wpływa pośrednio szereg czynników, jak np. poziom<br>zamożności społeczeństwa, promowany model rodziny, aktywność zawodowa kobiet,<br>poziom opieki społecznej i ochrony zdrowia, wykształcenie ludności oraz polityka społeczna<br>państwa. Proces starzenia się ma więc nie tylko wymiar demograficzny, ale także<br>ekonomiczny i społeczny. Wymusza to działania ze strony państwa w zakresie dostosowania<br>infrastruktury i nakładów finansowych na różne dziedziny życia społeczno-gospodarczego.<br>A. Dragan, Starzenie się społeczeństwa polskiego i jego skutki, Kancelaria Senatu Warszawa 2011, Biuro Analiz<br>i Dokumentacji, Opracowania Tematyczne, OT-601, s. 3-4.<br>Scharakteryzuj sytuację demograficzną Polski. W swojej pracy uwzględnij:</p>\n<ul><li>przyczyny zmian struktury demograficznej ludności Polski</li><li>negatywne konsekwencje tych zmian dla społeczeństwa polskiego</li><li>negatywne konsekwencje tych zmian dla gospodarki polskiej.</li></ul>\n<p>Skorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.<br>19.<br>0-1-2-<br>3-4-5-<br>6-7<br>MWHP-R0_100<br>MWHP-R0_100<br>MWHP-R0_100<br>MWHP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19. (0-7)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. W aspekcie stosunku do prawdy, stałego<br>zmierzania do jej poznania i odróżniania<br>od fałszu oraz ćwiczenia w rozpoznawaniu<br>stopnia pewności i prawdopodobieństwa.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>odróżnia to, co trwałe, od tego,</li></ol>\n<p>co zmienne […] - w życiu narodów i państw<br>[…] w kulturze życia codziennego […].<br>II. W aspekcie stosunku do dobra, przyjęcia<br>go jako głównego kryterium wartościowania<br>moralnego, odróżniania go od zła<br>oraz ćwiczenia w ocenie intencji i skutków<br>według słuszności, pożytku i szkody.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje to, co w życiu społecznym</li></ol>\n<p>sprzyja rozwojowi człowieka,<br>oraz przyczynia się do zachowania<br>i pomnożenia dobra wspólnego w różnych<br>społecznościach;</p>\n<ol><li>ocenia zjawiska życia społecznego.</li></ol>\n<p>III. W aspekcie stosunku do życia, czyli<br>osobistego zaangażowania, kształtowania<br>zamierzeń według własnych pasji, zdolności<br>oraz poczucia wspólnoty i służby. Zdający:</p>\n<ol><li>buduje własne wypowiedzi na temat</li></ol>\n<p>zagadnień życia społecznego, formułuje<br>oceny i je uzasadnia, uczestniczy w debacie</p>\n<ul><li>z myślą o własnym rzetelnym i twórczym</li></ul>\n<p>udziale w życiu publicznym.<br>V. Różnice społeczne. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje wybrany problem życia</li></ol>\n<p>społecznego w Rzeczypospolitej Polskiej;<br>rozważa różne możliwości jego rozwiązania.<br>VII. Migracje i kwestia demograficzna<br>w Polsce i we współczesnym świecie.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje rolę wzrostu</li></ol>\n<p>demograficznego dla perspektyw<br>rozwojowych kraju, zestawia to z obecną<br>sytuacją Polski w tym zakresie.<br>Zasady oceniania<br>7 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej<br>formie, strukturze i logice wywodu.<br>6 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie<br>ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.<br>5 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni<br>i z dwoma - częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.<br>4 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie<br>ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze<br>i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu<br>w pełni i z dwoma - częściowo.<br>3 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO<br>rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo.<br>2 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO<br>rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.<br>1 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>przedstawienie przyczyn zmian struktury demograficznej Polski</li><li>przedstawienie negatywnych konsekwencji tych zmian dla społeczeństwa polskiego</li><li>przedstawienie negatywnych konsekwencji tych zmian dla gospodarki polskiej.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowa odpowiedź<br>Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, od wielu lat przechodzi niekorzystne zmiany<br>demograficzne. Ich wyrazem są starzenie się społeczeństwa i niska liczba urodzeń, co<br>prowadzi do spadku liczby ludności w naszym państwie.<br>Zmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym ma kilka przyczyn. Wcześniej<br>w znacznym stopniu spowodowana wyjazdami za pracą poza granice kraju (zwłaszcza po<br>przystąpieniu Polski do UE), a obecnie - zmianą modelu rodziny (kobiety rodzą coraz mniej<br>dzieci) oraz ze względu na większe znaczenie uzyskania odpowiedniej edukacji<br>umożliwiającej podążanie wybraną ścieżką kariery zawodowej (przekłada się to na<br>późniejsze zakładanie rodzin i ich zmniejszoną dzietność).<br>Skutkiem tego populacja nie podlega odnawianiu się w stopniu wystarczającym, a co za<br>tym idzie - zwiększa się procentowy udział w społeczeństwie osób w wieku poprodukcyjnym<br>(więcej osób starszych w społeczeństwie). Powoduje to większe obciążenie i koszty<br>systemów opieki społecznej i zdrowotnej.<br>Wyraźny spadek ludności składającej się na grupę osób w wieku produkcyjnym może<br>skutkować zmniejszeniem produktywności gospodarki, choćby ze względu na problem braku<br>pracowników, a co za tym idzie - utrzymywaniem wzrostu gospodarczego. Większa liczba<br>osób w wieku poprodukcyjnym oznacza też ciągły wzrost kosztów świadczeń emerytalnych,<br>co w przyszłości może prowadzić do wzrostu obciążeń podatkowych osób pracujących<br>i wzrostu kosztów ich życia.<br>Wydaje się, że w obecnym stanie rzeczy zwiększenie przyrostu naturalnego jest<br>niemożliwe, w związku z tym jedynym sposobem poprawy sytuacji jest przyjmowanie osób<br>w wieku produkcyjnym z innych krajów.</p>","solutions":[]}