{"id":"wos-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nPorównaj model systemu politycznego przedstawiony na schemacie z modelem\nfunkcjonującym w Rzeczypospolitej Polskiej, uwzględniając kwestie ukazane na\nschemacie oraz polskie rozwiązania prawne w analogicznym zakresie. Sformułuj\npodobieństwa i różnice, biorąc pod uwagę sposób wyłaniania (w tym - wybór)\ncentralnych organów legislatywy i egzekutywy, ich pozycję ustrojową oraz wzajemne\nrelacje między tymi organami centralnymi.\nEWOP-R0_100\nSchemat. Zależności elektorat - legislatywa - egzekutywa w jednym z modeli systemu\npolitycznego (na przykładzie Francji)\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski,\nt. II: Współczesne systemy rządów, Warszawa 2017, s. 28, 173.","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nAspekty tematu:\n1) Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów legislatywy w RP i we Francji:\n- generalnym podobieństwem jest sposób wyboru Sejmu RP i Zgromadzenia Narodowego\nRF w wyborach powszechnych, bezpośrednich, równych;\npodobieństwo jest też w cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) prawie wyborczym;\n- różnice w wyborach do Sejmu RP i Zgromadzenia Narodowego RF są związane z:\n1) biernym prawem wyborczym (cenzus wieku w RP - 21 lat, w RF - 23 lata);\n2) typem ordynacji wyborczej: w przypadku wyborów do Sejmu RP mamy wybory\nproporcjonalne z głosowaniem na kandydata na liście komitetu wyborczego w danym\nokręgu; sposób przeliczania głosów na mandaty (metoda d’Hondta, która wraz\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nz relatywnie niewielkimi 42 wielomandatowymi okręgami wyborczymi oraz z progiem\nwyborczym - 5% lub 8%) powoduje nadreprezentację partii większych;\nw wyborach francuskiego Zgromadzenia Narodowego mamy ordynację większościową\nz JOW-ami, przy tym przeprowadzane jest ponowne głosowanie, jeśli żaden\nz kandydatów nie uzyskał większości bezwzględnej głosów; do 2. tury przechodzą dwaj\nkandydaci z najlepszą liczbą głosów oraz tacy kandydaci, których wynik przekroczył\n12,5% głosów mierzonych od uprawnionych do głosowania w danym okręgu; duże\nznaczenie w tych wyborach mają sojusze polityczne, objawiające się w rezygnacji\nkandydatów według porozumień partyjnych (np. kandydat lewicy rezygnuje w okręgu\nA, a kandydat obozu prezydenckiego w okręgu B), co powoduje, że liczba mandatów dla\ndanej partii może różnić się od jej wyniku wyborczego z 1. tury w sposób znaczący (np.\nw wyborach 2024 niedoreprezentacja Zjednoczenia Narodowego Le Pen,\na nadreprezentacja lewicy i centrum);\n- różnice w powoływaniu Senatu RP i Senatu RF: w przypadku Senatu RP mamy co 4 lata\nwybory powszechne, bezpośrednie, przeprowadzane w głosowaniu tajnym w 100 JOW-ach,\nw których mandat uzyskuje kandydat mający większość (nawet względną) głosów;\nw Senacie RF zasiadają z kolei deputowani wybrani na 9 lat w wyborach pośrednich przez\ntzw. wielkich elektorów - przewodniczących i deputowanych wspólnot terytorialnych (jest to\nponad 100 tys. osób), przy tym co 3 lata jest odnawiana 1/3 jego składu.\n2) Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów egzekutywy w RP i we Francji:\n- podobieństwem jest sposób wyboru prezydentów - w wyborach powszechnych,\nbezpośrednich, równych, w głosowaniu tajnym;\npodobieństwo jest też w cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) prawie wyborczym;\nw obu przypadkach w sytuacji nieuzyskania większości bezwzględnej głosów przez żadnego\nz kandydatów przeprowadzana jest II tura, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największą\nliczbą głosów;\n- generalnym podobieństwem w wyłanianiu rządu jest to, że formalnie szef rządu jest\nmianowany przez głowę państwa, niemniej w Polsce musi on uzyskać poparcie większości\npierwszej izby parlamentu, a we Francji premier może, ale nie musi wystąpić z wnioskiem\no wotum zaufania; różnicą w tym aspekcie jest fakt, że w Polsce inicjatywa formalnie może\nnależeć do większości sejmowej (tzw. drugi krok); w obu przypadkach ministrów mianuje\nprezydent na wniosek szefa rządu;\n3) Porównanie pozycji ustrojowej centralnych organów legislatywy i egzekutywy w RP i we\nFrancji:\n- podobieństwo to typowa dla wszelkich systemów parlamentarnych z trójpodziałem władzy\npozycja ustrojowa parlamentu jako organu prawodawczego oraz - w przypadku izby\npierwszej - organu decydującego o rządzie (jako emanacji większości parlamentarnej);\nza podobieństwo można uznać także bikameralizm;\n- różnica w kwestii pozycji ustrojowej głowy państwa wynika z modelu systemu, choć trzeba\nprzyznać, że nie tylko we Francji, ale i w Polsce (także poprzez wybory bezpośrednie) nie\nogranicza się ona do pełnienia funkcji ceremonialno-reprezentacyjnych; w systemie\npółprezydenckim, jaki mamy w RF, prezydent jest szefem egzekutywy i formalnie\nprzewodniczy Radzie Ministrów, natomiast w razie koabitacji jego rola i tak jest główna\nw polityce zagranicznej oraz w polityce bezpieczeństwa; w Polsce mamy elementy systemu\nparlamentarno-prezydenckiego, stąd rola Prezydenta RP w polityce obronnej,\nbezpieczeństwa i zagranicznej jest większa niż w typowym systemie parlamentarnym, ale nie\ntaka jak w RF; dodatkowo Prezydent RP nie ma formalnego wpływu na funkcjonowanie\nrządu, a Rada Gabinetowa RP, czyli rząd obradujący pod przewodnictwem głowy państwa\nnie ma kompetencji Rady Ministrów RP;\n- pozycja rządu jest podobna w aspekcie administrowania; mimo wspomnianych elementów\nsystemu parlamentarno-prezydenckiego w Polsce to rząd jest organem kształtującym\npolitykę, w tym - politykę obronną, bezpieczeństwa i zagraniczną, a we Francji (nawet\nw sytuacji koabitacji) te ostatnie polityki są pod realnym zwierzchnictwem prezydenta;\nw Polsce pozycję rządu zwiększa instytucja konstruktywnego wotum nieufności jako jedynej\nmożliwości jego odwołania przez parlament (element modelu kanclerskiego w systemie\npolskim), który to typ wotum nieufności w systemie francuskim nie istnieje; z kolei w RF\nministrowie nie są indywidualnie odpowiedzialni przed parlamentem w sposób analogiczny\njak w Polsce, nie ma instytucji wotum nieufności wobec pojedynczego ministra;\n4) Porównanie wzajemnych relacji między centralnymi organami legislatywy i egzekutywy\nw RP i we Francji:\n- podobieństwo w relacjach między rządem a parlamentem to wskazane już wotum\nnieufności, jak również wotum zaufania; różnica to brak indywidualnego wotum nieufności\nw systemie RF, z kolei w RP wotum nieufności wobec całego rządu może mieć tylko\nkonstruktywny charakter;\n- podobieństwo to możliwość rozwiązania parlamentu przez prezydentów, jednak w Polsce\njest ono warunkowe (np. w sytuacji niemożności utworzenia rządu czy nieuzyskania wotum\nzaufania), a we Francji głowa państwa po konsultacji może rozwiązać izbę pierwszą\nparlamentu bezwarunkowo;\n- podobieństwo to wyznaczenie wyborów parlamentarnych przez głowę państwa, jak i inne\nceremonialne uprawnienia prezydentów wobec parlamentu;\n- różnicą są uprawnienia egzekutywy w kwestii ścieżki legislacyjnej - w RP prawo inicjatywy\nustawodawczej mają rząd i prezydent, we Francji - mamy tylko prawo inicjatywy\nustawodawczej premiera w tzw. rządowych projektach ustaw; w RP mocniejsze jest\nprezydenckie prawo weta zawieszającego, ponieważ do jego odrzucenia potrzebne jest 3/5\ngłosów w Sejmie RP; w RF niektóre projekty ustaw głowa państwa może poddać na wniosek\nrządu lub obu izb parlamentu pod referendum;\n- w RF materia ustawowa może być w określonych sytuacjach regulowana przez\negzekutywę poprzez dekrety i ordonanse;\n- ważna różnica wynika z typu podziału władzy; we Francji idzie on w kierunku separacji,\nchoć oczywiście elementy współpracy są widoczne; stąd w RF nie ma możliwości\nsprawowania funkcji deputowanego i członka władzy wykonawczej, a w Polsce taka\nmożliwość istnieje.\nUwaga. Aspekt 3. i 4. w lepszych pracach zapewne analizowane będą razem; relacje między\norganami i pozycja ustrojowa są (na ogół) wzajemnie warunkujące się.","solution":null,"image":"img/wos-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 2.<br>Porównaj model systemu politycznego przedstawiony na schemacie z modelem<br>funkcjonującym w Rzeczypospolitej Polskiej, uwzględniając kwestie ukazane na<br>schemacie oraz polskie rozwiązania prawne w analogicznym zakresie. Sformułuj<br>podobieństwa i różnice, biorąc pod uwagę sposób wyłaniania (w tym - wybór)<br>centralnych organów legislatywy i egzekutywy, ich pozycję ustrojową oraz wzajemne<br>relacje między tymi organami centralnymi.<br>EWOP-R0_100<br>Schemat. Zależności elektorat - legislatywa - egzekutywa w jednym z modeli systemu<br>politycznego (na przykładzie Francji)<br>Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski,<br>t. II: Współczesne systemy rządów, Warszawa 2017, s. 28, 173.</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów legislatywy w RP i we Francji:</li></ol>\n<ul><li>generalnym podobieństwem jest sposób wyboru Sejmu RP i Zgromadzenia Narodowego</li></ul>\n<p>RF w wyborach powszechnych, bezpośrednich, równych;<br>podobieństwo jest też w cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) prawie wyborczym;</p>\n<ul><li>różnice w wyborach do Sejmu RP i Zgromadzenia Narodowego RF są związane z:</li></ul>\n<ol><li>biernym prawem wyborczym (cenzus wieku w RP - 21 lat, w RF - 23 lata);</li><li>typem ordynacji wyborczej: w przypadku wyborów do Sejmu RP mamy wybory</li></ol>\n<p>proporcjonalne z głosowaniem na kandydata na liście komitetu wyborczego w danym<br>okręgu; sposób przeliczania głosów na mandaty (metoda d’Hondta, która wraz<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>z relatywnie niewielkimi 42 wielomandatowymi okręgami wyborczymi oraz z progiem<br>wyborczym - 5% lub 8%) powoduje nadreprezentację partii większych;<br>w wyborach francuskiego Zgromadzenia Narodowego mamy ordynację większościową<br>z JOW-ami, przy tym przeprowadzane jest ponowne głosowanie, jeśli żaden<br>z kandydatów nie uzyskał większości bezwzględnej głosów; do 2. tury przechodzą dwaj<br>kandydaci z najlepszą liczbą głosów oraz tacy kandydaci, których wynik przekroczył<br>12,5% głosów mierzonych od uprawnionych do głosowania w danym okręgu; duże<br>znaczenie w tych wyborach mają sojusze polityczne, objawiające się w rezygnacji<br>kandydatów według porozumień partyjnych (np. kandydat lewicy rezygnuje w okręgu<br>A, a kandydat obozu prezydenckiego w okręgu B), co powoduje, że liczba mandatów dla<br>danej partii może różnić się od jej wyniku wyborczego z 1. tury w sposób znaczący (np.<br>w wyborach 2024 niedoreprezentacja Zjednoczenia Narodowego Le Pen,<br>a nadreprezentacja lewicy i centrum);</p>\n<ul><li>różnice w powoływaniu Senatu RP i Senatu RF: w przypadku Senatu RP mamy co 4 lata</li></ul>\n<p>wybory powszechne, bezpośrednie, przeprowadzane w głosowaniu tajnym w 100 JOW-ach,<br>w których mandat uzyskuje kandydat mający większość (nawet względną) głosów;<br>w Senacie RF zasiadają z kolei deputowani wybrani na 9 lat w wyborach pośrednich przez<br>tzw. wielkich elektorów - przewodniczących i deputowanych wspólnot terytorialnych (jest to<br>ponad 100 tys. osób), przy tym co 3 lata jest odnawiana 1/3 jego składu.</p>\n<ol><li>Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów egzekutywy w RP i we Francji:</li></ol>\n<ul><li>podobieństwem jest sposób wyboru prezydentów - w wyborach powszechnych,</li></ul>\n<p>bezpośrednich, równych, w głosowaniu tajnym;<br>podobieństwo jest też w cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) prawie wyborczym;<br>w obu przypadkach w sytuacji nieuzyskania większości bezwzględnej głosów przez żadnego<br>z kandydatów przeprowadzana jest II tura, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największą<br>liczbą głosów;</p>\n<ul><li>generalnym podobieństwem w wyłanianiu rządu jest to, że formalnie szef rządu jest</li></ul>\n<p>mianowany przez głowę państwa, niemniej w Polsce musi on uzyskać poparcie większości<br>pierwszej izby parlamentu, a we Francji premier może, ale nie musi wystąpić z wnioskiem<br>o wotum zaufania; różnicą w tym aspekcie jest fakt, że w Polsce inicjatywa formalnie może<br>należeć do większości sejmowej (tzw. drugi krok); w obu przypadkach ministrów mianuje<br>prezydent na wniosek szefa rządu;</p>\n<ol><li>Porównanie pozycji ustrojowej centralnych organów legislatywy i egzekutywy w RP i we</li></ol>\n<p>Francji:</p>\n<ul><li>podobieństwo to typowa dla wszelkich systemów parlamentarnych z trójpodziałem władzy</li></ul>\n<p>pozycja ustrojowa parlamentu jako organu prawodawczego oraz - w przypadku izby<br>pierwszej - organu decydującego o rządzie (jako emanacji większości parlamentarnej);<br>za podobieństwo można uznać także bikameralizm;</p>\n<ul><li>różnica w kwestii pozycji ustrojowej głowy państwa wynika z modelu systemu, choć trzeba</li></ul>\n<p>przyznać, że nie tylko we Francji, ale i w Polsce (także poprzez wybory bezpośrednie) nie<br>ogranicza się ona do pełnienia funkcji ceremonialno-reprezentacyjnych; w systemie<br>półprezydenckim, jaki mamy w RF, prezydent jest szefem egzekutywy i formalnie<br>przewodniczy Radzie Ministrów, natomiast w razie koabitacji jego rola i tak jest główna<br>w polityce zagranicznej oraz w polityce bezpieczeństwa; w Polsce mamy elementy systemu<br>parlamentarno-prezydenckiego, stąd rola Prezydenta RP w polityce obronnej,<br>bezpieczeństwa i zagranicznej jest większa niż w typowym systemie parlamentarnym, ale nie<br>taka jak w RF; dodatkowo Prezydent RP nie ma formalnego wpływu na funkcjonowanie<br>rządu, a Rada Gabinetowa RP, czyli rząd obradujący pod przewodnictwem głowy państwa<br>nie ma kompetencji Rady Ministrów RP;</p>\n<ul><li>pozycja rządu jest podobna w aspekcie administrowania; mimo wspomnianych elementów</li></ul>\n<p>systemu parlamentarno-prezydenckiego w Polsce to rząd jest organem kształtującym<br>politykę, w tym - politykę obronną, bezpieczeństwa i zagraniczną, a we Francji (nawet<br>w sytuacji koabitacji) te ostatnie polityki są pod realnym zwierzchnictwem prezydenta;<br>w Polsce pozycję rządu zwiększa instytucja konstruktywnego wotum nieufności jako jedynej<br>możliwości jego odwołania przez parlament (element modelu kanclerskiego w systemie<br>polskim), który to typ wotum nieufności w systemie francuskim nie istnieje; z kolei w RF<br>ministrowie nie są indywidualnie odpowiedzialni przed parlamentem w sposób analogiczny<br>jak w Polsce, nie ma instytucji wotum nieufności wobec pojedynczego ministra;</p>\n<ol><li>Porównanie wzajemnych relacji między centralnymi organami legislatywy i egzekutywy</li></ol>\n<p>w RP i we Francji:</p>\n<ul><li>podobieństwo w relacjach między rządem a parlamentem to wskazane już wotum</li></ul>\n<p>nieufności, jak również wotum zaufania; różnica to brak indywidualnego wotum nieufności<br>w systemie RF, z kolei w RP wotum nieufności wobec całego rządu może mieć tylko<br>konstruktywny charakter;</p>\n<ul><li>podobieństwo to możliwość rozwiązania parlamentu przez prezydentów, jednak w Polsce</li></ul>\n<p>jest ono warunkowe (np. w sytuacji niemożności utworzenia rządu czy nieuzyskania wotum<br>zaufania), a we Francji głowa państwa po konsultacji może rozwiązać izbę pierwszą<br>parlamentu bezwarunkowo;</p>\n<ul><li>podobieństwo to wyznaczenie wyborów parlamentarnych przez głowę państwa, jak i inne</li></ul>\n<p>ceremonialne uprawnienia prezydentów wobec parlamentu;</p>\n<ul><li>różnicą są uprawnienia egzekutywy w kwestii ścieżki legislacyjnej - w RP prawo inicjatywy</li></ul>\n<p>ustawodawczej mają rząd i prezydent, we Francji - mamy tylko prawo inicjatywy<br>ustawodawczej premiera w tzw. rządowych projektach ustaw; w RP mocniejsze jest<br>prezydenckie prawo weta zawieszającego, ponieważ do jego odrzucenia potrzebne jest 3/5<br>głosów w Sejmie RP; w RF niektóre projekty ustaw głowa państwa może poddać na wniosek<br>rządu lub obu izb parlamentu pod referendum;</p>\n<ul><li>w RF materia ustawowa może być w określonych sytuacjach regulowana przez</li></ul>\n<p>egzekutywę poprzez dekrety i ordonanse;</p>\n<ul><li>ważna różnica wynika z typu podziału władzy; we Francji idzie on w kierunku separacji,</li></ul>\n<p>choć oczywiście elementy współpracy są widoczne; stąd w RF nie ma możliwości<br>sprawowania funkcji deputowanego i członka władzy wykonawczej, a w Polsce taka<br>możliwość istnieje.<br>Uwaga. Aspekt 3. i 4. w lepszych pracach zapewne analizowane będą razem; relacje między<br>organami i pozycja ustrojowa są (na ogół) wzajemnie warunkujące się.</p>","solutions":[]}