Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)

Zadanie 1. Komórki charakteryzujące się wysokim tempem syntezy białek, np. komórki trzustki, zawierają szczególnie dużo rybosomów. Takie komórki mają również dobrze widoczne aktywne jąderka oraz liczne mitochondria. Częś

Zadanie 1.1. (0-1) Wykaż związek między obecnością licznych rybosomów w komórkach trzustki a obecnością dobrze widocznych jąderek w jej komórkach.

Zadanie 1.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego w komórkach trzustki znaczna część białek jest syntetyzowana na rybosomach przyłączonych do siateczki śródplazmatycznej, a nie jest - na rybosomach w cytozolu. W odpowiedzi uwzględni

Zadanie 1.3. (0-1) Określ, na czym polega różnica między rybosomami występującymi w cytozolu a rybosomami występującymi w matriks mitochondriów komórek trzustki. W odpowiedzi porównaj oba typy rybosomów. MBI_1R

Zadanie 2. Podczas fazy fotosyntezy zależnej od światła ATP powstaje na drodze fosforylacji. Na schemacie A przedstawiono fosforylację, której towarzyszy cykliczny transport elektronów, a na schemacie B - fosforylację, k

Zadanie 2.1. (0-2) Na podstawie schematów uzupełnij tabelę, w której porównasz oba typy fosforylacji i transportu elektronów zachodzące podczas fotosyntezy. Proces na schemacie A Proces na schemacie B Fotosystemy, które

Zadanie 2.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego do zajścia fotosyntezy konieczny jest niecykliczny transport elektronów, a niewystarczający jest sam transport cykliczny. W odpowiedzi uwzględnij produkty fazy zależnej od światła i

Zadanie 2.3. (0-1) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące fazy fotosyntezy zależnej od światła są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa. 1. Przenośniki elektronów występują

Zadanie 3. Fitochrom - niebieskozielone białko - występuje w liściach roślin i jest fotoreceptorem uczestniczącym w wielu reakcjach fizjologicznych wywoływanych przez światło, np. w reakcjach fotoperiodycznych. Kwitnieni

Zadanie 3.1. (0-1) Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące fitochromu są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa. 1. Przekształcanie się form fitochromu p

Zadanie 3.2. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę dotyczącą zakwitania roślin krótkiego dnia (RKD). Czas trwania dnia i nocy Stężenie fitochromu P730 (wysokie / niskie) Wpływ danego stężenia P73

Zadanie 4. Na rysunku przedstawiono zestaw doświadczalny ilustrujący siłę imbibicyjną, czyli siłę wytwarzaną przez pęczniejące nasiona. Uczniowie umieścili suche nasiona grochu jadalnego w kolbie, którą następnie napełni

Zadanie 4.1. (0-1) Zaznacz poprawne dokończenie zdania - wybierz odpowiedź spośród A-C oraz odpowiedź spośród 1.-3. Zestaw badawczy umożliwiający rozstrzygnięcie, która z hipotez postawionych przez uczniów jest trafna, p

Zadanie 4.2. (0-1) Wybierz spośród A-E i zaznacz poprawne dokończenie zdania. Proces pęcznienia nasion jest warunkowany obecnością zmagazynowanych w nich związków organicznych, a przede wszystkim obecnością A. sacharozy.

Zadanie 5. Kwas abscysynowy (ABA) jest wytwarzany w liściach rośliny w warunkach niedoboru wody w glebie i stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych, co wpływa na proces transpiracji. Przygotowano cztery zestawy doświ

Zadanie 5.1. (0-1) Wybierz spośród A-D i zaznacz dwa poprawnie sformułowane problemy badawcze przedstawionego doświadczenia. A. Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej wilgotności p

Zadanie 5.2. (0-1) Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało ono informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Zestaw B jest zestawem kontrolnym dla (zestawu A / zestawu C / zestawu D), natomia

Zadanie 5.3. (0-1) Określ, w którym z zestawów doświadczalnych: A, B, C czy D, będzie można po dwóch godzinach zaobserwować największy ubytek wody w kapilarach. Wyjaśnij wynik uzyskany w tym zestawie, uwzględniając w odp

Zadanie 6. Jedną z eksperymentalnych form terapii antybakteryjnej jest terapia fagowa. W preparatach fagowych są zawarte wirusy bakteryjne (bakteriofagi) działające na określone szczepy bakteryjne. Bakteriofag wytwarza b

Zadanie 6.1. (0-1) Określ, które bakteriofagi - przeprowadzające przede wszystkim cykl lityczny czy cykl lizogeniczny - są wykorzystywane w opisanej terapii fagowej. Odpowiedź uzasadnij. Wypełnia egzaminator Nr zadania 4

Zadanie 6.2. (0-1) Wyjaśnij, w jaki sposób niskie pH soku żołądkowego może spowodować inaktywację preparatów fagowych. W odpowiedzi uwzględnij budowę bakteriofagów.

Zadanie 6.3. (0-1) Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące problemów związanych ze stosowaniem terapii fagowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. 1. Przez wirusy w

Zadanie 6.4. (0-1) Spośród wymienionych poniżej chorób człowieka wybierz i podkreśl wszystkie te, które wywoływane są przez bakterie. cholera gruźlica malaria odra świnka tężec

Zadanie 7. (0-2) Na rysunkach A i B przedstawiono dwa rodzime gatunki roślin iglastych, a w punktach 1.-4. podano opisy różnych gatunków roślin iglastych. A B Na podstawie: S.W. Tołpa, J. Radomski, Botanika, Warszawa 197

Zadanie 8. Endofity to symbiotyczne grzyby, głównie workowce, żyjące wewnątrz liści lub innych organów wielu gatunków roślin. Badano wpływ endofitów na uszkodzenie liści kakaowca wywołane zakażeniem fitoftorą - pasożytni

Zadanie 8.1. (0-1) Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego doświadczenia.

Zadanie 8.2. (0-1) Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one prawdziwe informacje dotyczące workowców. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Strzępki troficzne grzybni workowców są (haploidalne / diploid

Zadanie 8.3. (0-1) Wybierz i zaznacz literę (A-D) pod rysunkiem przedstawiającym zarodnię, w której powstały zarodniki workowe. A. B. C. D. MBI_1R

Zadanie 9. Świdrowiec gambijski (Trypanosoma gambiense) to protist wywołujący śpiączkę afrykańską. Pasożytuje on we krwi różnych ssaków (np. bydła), z których może być przeniesiony na człowieka. U ssaków świdrowiec rozmn

Zadanie 9.1. (0-1) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące świdrowca gambijskiego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa. 1. Epidemie śpiączki afrykańskiej mogą występować

Zadanie 9.2. (0-1) Określ, który organizm - człowiek czy mucha tse-tse - może być uważany za żywiciela ostatecznego świdrowca gambijskiego. Odpowiedź uzasadnij. Żywicielem ostatecznym jest , ponieważ

Zadanie 9.3. (0-1) Określ ploidalność (n / 2n) formy świdrowca występującej w organizmach ssaków. Odpowiedź uzasadnij. W organizmie ssaków występuje forma świdrowca, ponieważ

Zadanie 9.4. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, dlaczego tak trudne jest zwalczenie świdrowca przez układ odpornościowy organizmu człowieka.

Zadanie 10. Na rysunku przedstawiono gatunki należące do różnych grup stawonogów (skorupiaków, owadów i pajęczaków). Uwaga: Nie zachowano proporcji wielkości zwierząt. Na podstawie: Biologia, pod red. A. Czubaja, Warszaw

Zadanie 10.1. (0-1) Wypisz z rysunku oznaczenia literowe wszystkich gatunków stawonogów należących do owadów.

Zadanie 10.2. (0-1) Określ, który z gatunków stawonogów (A-F) przedstawionych na rysunku jest pajęczakiem. Uzasadnij wybór, podając jedną charakterystyczną cechę budowy pajęczaków widoczną na rysunku. Pajęczakiem jest ga

Zadanie 11. Potomstwo niedźwiedzi polarnych jest karmione mlekiem zawierającym ok. 27% tłuszczu, natomiast dorosłe osobniki żywią się głównie ssakami morskimi bogatymi w tłuszcz, na które polują, przebywając wyłącznie na

Zadanie 11.1. (0-1) Podaj nazwę procesu metabolicznego, którego substratami są związki pochodzące z rozkładu tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej niedźwiedzia polarnego, a jednym z produktów jest woda metaboliczna

Zadanie 11.2. (0-1) Uzasadnij, że podskórna tkanka tłuszczowa niedźwiedzi polarnych stanowi przystosowanie do środowiska życia tych zwierząt. W odpowiedzi uwzględnij funkcję tkanki tłuszczowej, inną niż funkcja źródła wo

Zadanie 11.3. (0-1) Na podstawie tekstu i własnej wiedzy wykaż, że działania prowadzące do ograniczenia globalnego ocieplenia przyczyniają się do ochrony niedźwiedzi polarnych.

Zadanie 12. Tlenek węgla(II), tzw. czad, powstaje w wyniku niecałkowitego spalania węgla i substancji, które zawierają węgiel. Czad jest jedną z najsilniejszych i najgroźniejszych trucizn dla człowieka. Gaz ten nie ma sm

Zadanie 12.1. (0-1) Badanie krwi nieprzytomnego pacjenta wykazało, że 50% cząsteczek jego hemoglobiny było połączonych z CO. W pomieszczeniu, w którym przebywał, stwierdzono 0,1-procentowe stężenie czadu w powietrzu. Na

Zadanie 12.2. (0-1) Określ, czy wysiłek fizyczny skraca, czy wydłuża czas, po którym występują objawy zatrucia czadem. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając mechanizm tego zjawiska.

Zadanie 13. (0-2) Podwyższenie temperatury krwi dopływającej do ośrodka termoregulacji w podwzgórzu skutkuje uruchomieniem mechanizmów zwiększających utratę ciepła z organizmu człowieka, m.in. przez pogłębienie i przyśpi

Zadanie 14. Na schemacie przedstawiono budowę cząsteczki przeciwciała - immunoglobuliny klasy IgG. Ta cząsteczka składa się z połączonych mostkami disiarczkowymi czterech łańcuchów polipeptydowych: • dwóch takich samych

Zadanie 14.1. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy określ rolę fragmentu Fab i rolę fragmentu Fc tego przeciwciała. Wybierz odpowiedź spośród 1.-3. i wpisz w wyznaczone miejsce. Fragment Fab Fra

Zadanie 14.2. (0-1) Podaj liczbę mostków disiarczkowych, które stabilizują 4-rzędową strukturę przedstawionej immunoglobuliny. Wypełnia egzaminator Nr zadania 12.2. 13. 14.1. 14.2. Maks. liczba pkt 1 2 1 1 Uzyskana liczb

Zadanie 14.3. (0-1) Zaznacz poprawne dokończenie zdania - wybierz odpowiedź spośród A-B oraz odpowiedź spośród 1.-4. Przeciwciała są zawarte w A. szczepionce, której podanie wywołuje odporność 1. czynną naturalną. 2. czy

Zadanie 15. (0-2) Na rysunku przedstawiono budowę siatkówki oka człowieka. Na podstawie: M. Zając, Protezy wzroku, V Kongres KRIO, Wisła 2004. Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. Podkre

Zadanie 16. W rozmnażającej się płciowo populacji zwierząt, pozostającej w stanie równowagi genetycznej, w pewnym locus występują dwa allele genu autosomalnego. Allel A wykazuje pełną dominację nad allelem a. Na poniższy

Zadanie 16.1. (0-1) Oblicz częstość występowania alleli a i A w tej populacji. Zapisz odpowiednie obliczenia. Częstość występowania allelu a: Częstość występowania allelu A:

Zadanie 16.2. (0-1) Określ, które spośród wymienionych poniżej zjawisk mogłoby spowodować zmianę częstości alleli tego genu w tej populacji. Zaznacz T (tak), jeśli zjawisko może powodować zmiany w częstości występowania

Zadanie 17. W operonie tryptofanowym znajduje się pięć otwartych ramek odczytu (trpA-trpE) kodujących podjednostki enzymów uczestniczących w syntezie tryptofanu u bakterii. Do sekwencji regulatorowych należy promotor, kt

Zadanie 17.1. (0-1) Zaznacz poprawne dokończenie zdania - wybierz odpowiedź spośród A-B oraz odpowiedź spośród 1.-2. Operon tryptofanowy podlega regulacji A. pozytywnej, a cząsteczka tryptofanu pełni w nim funkcję 1. ind

Zadanie 17.2. (0-1) Opisz, korzystając z powyższego schematu, w jaki sposób będzie działać operon tryptofanowy w sytuacji, gdy komórka bakterii znajdzie się w środowisku, w którym ma dostęp do odpowiedniej ilości tryptof

Zadanie 17.3. (0-1) Na podstawie schematu określ, jak zmieni się funkcjonowanie operonu tryptofanowego na skutek mutacji w genie kodującym białko represorowe, której efektem jest uniemożliwienie przyłączenia się cząstecz

Zadanie 18. Ze względu na występowanie swoistych antygenów na powierzchni erytrocytów wyróżnia się u ludzi wiele układów grupowych krwi. Największe znaczenie ze względów praktyki lekarskiej ma układ AB0. Gen warunkujący

Zadanie 18.1. (0-1) Określ, czy geny warunkujące grupy krwi układu AB0 i układu MN są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 18.2. (0-1) Zapisz genotypy opisanych rodziców - kobiety mającej grupę krwi AB N i mężczyzny mającego grupę krwi 0 M. Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli warunkujących oba rodzaje grup krwi. Genotyp ma

Zadanie 18.3. (0-1) Określ i zaznacz spośród A-E prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało grupę krwi A MN. Odpowiedź uzasadnij, zapisując krzyżówkę genetyczną. A. 0% B. 25% C. 50% D. 75% E. 100% Krzyż

Zadanie 19. Babka nadmorska (Plantago maritima) w środowisku naturalnym występuje na siedliskach o różnej wilgotności, m.in. na bagnach, a także na murawach porastających klify nadmorskie. Zbadano wysokość roślin babki w

Zadanie 19.1. (0-2) Uzasadnij, uwzględniając wyniki badań, że przyczyną różnic w wysokości roślin babki nadmorskiej w badanych populacjach naturalnych jest 1. zarówno zmienność genetyczna: 2. jak i zmienność środowiskowa

Zadanie 19.2. (0-1) Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań, albo N (nie) - jeśli z nich nie wynika. 1. Babka nad

Zadanie 20. Badano wpływ umiarkowanego (ekstensywnego) wypasania bydła na różnorodność gatunkową roślin w naturalnym zbiorowisku trawiastym (pampa) Ameryki Południowej. Porównano różnorodność gatunkową zbiorowiska, w któ

Zadanie 20.1. (0-1) Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników badań. Wypełnia egzaminator Nr zadania 18.3. 19.1. 19.2. 20.1. Maks. liczba pkt 1 2 1 1 Uzyskana liczba pkt MBI_1R

Zadanie 20.2. (0-1) Wyjaśnij, w jaki sposób zgryzanie roślin przez bydło wpływa na zmiany w różnorodności gatunkowej zbiorowiska trawiastego, w którym jest prowadzony wypas.

Zadanie 21. Wydajność produkcji wtórnej w ekosystemie określa się jako stosunek energii dostępnej dla kolejnego poziomu troficznego do energii pobranej z poziomu poprzedniego. Populacje poszczególnych gatunków są powiąza

Zadanie 21.1. (0-1) Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionych wyników badań są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. 1. Najwięcej jest sieci pokarmowych, k

Zadanie 21.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego liczba poziomów troficznych w ekosystemie jest ograniczona. W odpowiedzi uwzględnij przepływ energii przez kolejne poziomy troficzne.

Zadanie 22. Karpieniec diabli (Cyprinodon diabolis) to niewielka ryba, mieniąca się niebiesko, która żyje tylko w jednym na świecie miejscu, będącym wypełnioną wodą szczeliną skalną (Devil’s Hole) znajdującą się na pusty

Zadanie 22.1. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego czerpanie wody z zasobów wód podziemnych w rejonie Devil’s Hole zagrażałoby populacji karpieńca diablego. W odpowiedzi odwołaj się do trybu życia tej ryby. Wypełnia egzaminator Nr z

Zadanie 22.2. (0-1) Wybierz i zaznacz poprawne dokończenie zdania spośród A-B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.-2. Powstanie karpieńca diablego jest przykładem specjacji A. allopatrycznej, ponieważ 1. po

Zadanie 23. (0-2) Poniżej przedstawiono szkielet skrzydła nietoperza i szkielet skrzydła ptaka oraz uproszczone drzewo filogenetyczne kręgowców lądowych. Na podstawie: http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo