Biologia · Matura · czerwiec 2026 (rozszerzona)

Zadanie 1. Mikroorganizmy celulolityczne wytwarzają wiele enzymów rozkładających celulozę. Funkcją celulaz jest hydroliza wiązań β-1,4-glikozydowych we włóknach celulozy. Ze względu na strukturę i aktywność enzymatyczną

Zadanie 1.1. (0-1) Jakim numerem na powyższym schemacie zaznaczono wiązanie β-1,4-glikozydowe? Zaznacz odpowiedź spośród podanych. A. 1 B. 2 C. 3 D. 4

Zadanie 1.2. (0-1) Uzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Celuloza jest A. rozgalezionym B. nierozgalezionym polisacharydem, składającym

Zadanie 1.3. (0-1) Wykaż, że endoglukanazy znacznie przyśpieszają rozkład celulozy katalizowany przez egzoglukanazy.

Zadanie 1.4. (0-1) Podaj nazwę wiązania między łańcuchami celulozy w mikrofibrylach - włóknach celulozowych, składających się z wielu równoległych cząsteczek celulozy.

Zadanie 2. Na poniższym zdjęciu z mikroskopu elektronowego przedstawiono budowę fragmentów dwóch komórek roślinnych - A i B, wchodzących w skład tej samej tkanki. Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki

Zadanie 2.1. (0-2) Uzupełnij tabelę. Wpisz w wyznaczone miejsca tabeli nazwy i funkcje struktur komórki roślinnej, zaznaczonych na kopiach powyższego zdjęcia kolorem czerwonym. | Struktura zaznaczona na zdjęciu | | | | -

Zadanie 2.2. (0-1) Uzupełnij zdania. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Sok komórkowy znajdujący się wewnątrz wakuoli A. różni się B. nie różni się skł

Zadanie 2.3. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego wzrost stężenia cukrów prostych we wnętrzu wakuoli prowadzi do wzrostu turgoru komórki.

Zadanie 2.4. (0-1) Podaj nazwę błony wakuolarnej, oddzielającej sok komórkowy od cytozolu.

Zadanie 3. Zaburzenia liczby chromosomów w komórce mogą być spowodowane przez nondysjunkcję. Dochodzi do niej, kiedy para chromosomów homologicznych lub chromatyd siostrzanych nieprawidłowo rozdzieli się - odpowiednio -

Zadanie 3.1. (0-2) Określ skutki nondysjunkcji podczas II podziału mejotycznego. Wpisz w wyznaczone miejsca tabeli liczbę chromosomów w każdej z komórek potomnych oznaczonych na schemacie literami A-D. | Komórka potomna

Zadanie 3.2. (0-2) Określ, czy procesy wskazane poniżej zachodzą w I, w II, czy - w obu podziałach mejotycznych. Wpisz w odpowiednie komórki tabeli literę T (tak), jeżeli dany proces zachodzi, albo literę N (nie) - jeżel

Zadanie 4. Pando to północnoamerykański las złożony z jednego gatunku drzewa liściastego - topoli osikowej (*Populus tremuloides*), a zarazem jest to jeden organizm - jeden osobnik rozmnażający się wegetatywnie. Na pędac

Zadanie 4.1. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3. Topola osikowa jest | A. | jednopienna, | ponieważ | 1. | każdy osobnik wytwarza kwiaty tylko jednej płci. | | --- | ---

Zadanie 4.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy ziarna pyłku wytwarzane przez jednego osobnika rośliny nasiennej są jednakowe, czy - odmienne genetycznie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przemiany faz jądrowych. Rozstrzygnięci

Zadanie 4.3. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego brak dużych drapieżników na terenie Pando jest jedną z przyczyn zamierania tego lasu.

Zadanie 5. Przeprowadzono doświadczenie, którego celem było zbadanie wpływu czerwonego światła na suchą masę siewek soi (Glycine max). Nasiona soi odmiany BRS 537 podzielono na cztery grupy. Nasiona z każdej grupy naświe

Zadanie 5.1. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji sformułuj wniosek z doświadczenia.

Zadanie 5.2. (0-2) Uzasadnij, że w celu otrzymania wiarygodnych wyników było konieczne: 1. utrzymanie tej samej temperatury we wszystkich grupach 2. umieszczenie kiełkujących nasion w plastikowej torbie.

Zadanie 5.3. (0-1) W nasionach soi materiał zapasowy znajduje się w rozbudowanych liścieniach, wypełniających większość przestrzeni w łupinie nasiennej. Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2

Zadanie 5.4. (0-1) Uzupełnij zdania. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Rośliny dnia krótkiego do zainicjowania kwitnienia wymagają okresu nieprzerwane

Zadanie 6. Larwy motyla tantnisia krzyżowiaczka (Plutella xylostella) żerują na liściach kapusty brukselskiej (Brassica oleracea var. gemmifera). Korzenie kapusty są pokarmem larw muchówki śmietki kapuścianej (Delia radi

Zadanie 6.1. (0-1) Sformułuj wniosek z przeprowadzonego eksperymentu.

Zadanie 6.2. (0-1) Określ, w jakim celu po trzech dniach od wprowadzenia na hipokotyle roślin larw śmietki kapuścianej usunięto z liści owady - larwy tantnisia krzyżowiaczka, mimo że eksperyment nadal trwał. W odpowiedzi

Zadanie 6.3. (0-1) Uzasadnij, że zastosowanie wielokrotnych powtórzeń w przedstawionym doświadczeniu było konieczne, aby uzyskane wyniki były wiarygodne.

Zadanie 6.4. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2. U śmietki kapuścianej występuje rozwój złożony z przeobrażeniem | A. | zupełnym, | na co wskazuje | 1. | występowanie postaci

Zadanie 7. Pełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta - pełzaka czerwonki (*Entamoeba histolytica*). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową: przez ręce, przez wodę lub przez pokarm - zan

Zadanie 7.1. (0-1) Rozstrzygnij, czy pełzak czerwonki to bakteria, czy - protist. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Zadanie 7.2. (0-1) Określ funkcję, jaką pełni pseudopodium u pełzaka czerwonki.

Zadanie 7.3. (0-1) Uzasadnij, dlaczego połknięcie pełzaka czerwonki w formie trofozoitu zazwyczaj nie prowadzi do rozwoju choroby.

Zadanie 7.4. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Trofozoity dostają się wraz z krwią z jelita do wątroby człowieka A. tétnica wátrobowa. B. zyla watrobowa. C. zyla wrotn. D. zyla glowna dol

Zadanie 7.5. (0-1) Które działanie stanowi profilaktykę pełzakowicy? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. - A. jedzenie sałatek bogatych w surowe warzywa lub owoce - B. gotowanie lub pieczenie potraw przed ich sp

Zadanie 8. Wampir zwyczajny (*Desmodus rotundus*) jest gatunkiem krwiopijnego nietoperza, występującym od Meksyku po południową Argentynę. Samica rodzi jedno młode, które początkowo jest karmione mlekiem, a następnie raz

Zadanie 8.1. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji podaj jedną cechę fizjologiczną wampira zwyczajnego, która pozwala jednoznacznie zaklasyfikować ten gatunek do ssaków.

Zadanie 8.2. (0-1) Wykaż, że wydalanie przez wampira zwyczajnego dużych ilości hipoosmotycznego moczu podczas pobierania pokarmu jest adaptacją fizjologiczną do latania.

Zadanie 8.3. (0-1) Określ, na czym polega pasożytnictwo, oraz wykaż, że przedstawiona w tekście zależność między wampirem zwyczajnym a ssakami i ptakami jest pasożytnictwem.

Zadanie 9. Ukwiał Nematostella vectensis to gatunek modelowy w badaniach biologicznych. Zbadano wpływ GABA (kwasu gamma-aminomasłowego) na rozwój N. vectensis. Larwy - planule - były hodowane w sztucznej wodzie morskiej.

Zadanie 9.1. (0-1) Podaj nazwę typu zwierząt, do którego należy *N. vectensis*.

Zadanie 9.2. (0-1) Rozstrzygnij, która próba - tylko ze sztuczną wodą morską czy z dodatkiem GABA - była próbą kontrolną. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do roli tej próby w interpretacji wyników doświadczenia. Rozstrz

Zadanie 9.3. (0-1) Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia.

Zadanie 10. U człowieka zmiany objętości krwi mogą wpływać na jej ciśnienie tętnicze. Jeśli objętość krwi wzrasta, to ciśnienie krwi rośnie, podczas gdy spadek objętości krwi jest przyczyną spadku ciśnienia krwi. Niewiel

Zadanie 10.1. (0-1) Uzupełnij schemat przedstawiający regulację ciśnienia krwi w organizmie człowieka. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

Zadanie 10.2. (0-2) Podaj nazwę hormonu wydzielanego przez tylny płat przysadki mózgowej, który to hormon reguluje objętość wydalanego moczu, oraz wyjaśnij, na czym polega działanie tego hormonu. W odpowiedzi uwzględnij

Zadanie 11. Na poniższym schemacie przedstawiono reakcję układu odpornościowego wywołaną kontaktem z alergenem - pyłkiem roślin. Po pierwszym kontakcie z alergenem - przez aktywowane komórki układu odpornościowego - są w

Zadanie 11.1. (0-2) Do komórek oznaczonych na schemacie 1.-3. dopasuj ich odpowiednie nazwy spośród poniższych. Wpisz odpowiednie nazwy w wyznaczone miejsca. bazofil plazmocyt limfocyt B limfocyt T pomocniczy 1. 2. 3.

Zadanie 11.2. (0-1) Która klasa przeciwciał jest zaangażowana w reakcję alergiczną prowadzącą do uwolnienia histaminy w wyniku powtórnego kontaktu z alergenem? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. IgA B. IgD C

Zadanie 12. Helicobacter pylori to bakteria, która może występować w żołądku człowieka. Jednym z ważniejszych mechanizmów umożliwiających tej bakterii zasiedlanie żołądka jest wytwarzanie ureazy - enzymu koniecznego do u

Zadanie 12.1. (0-1) Wyjaśnij, w jaki sposób wytwarzanie ureazy przez bakterie H. pylori zapobiega niszczącemu działaniu pepsyny na ich komórki. W odpowiedzi uwzględnij odczyn najbliższego otoczenia komórek tych bakterii.

Zadanie 12.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy aktywna forma ureazy jest białkiem prostym, czy - złożonym. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do jednej cechy budowy tego białka. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Zadanie 12.3. (0-1) Opisz drogę znakowanego izotopowo dwutlenku węgla, jaką pokonuje ten związek chemiczny z soku żołądkowego do powietrza pęcherzykowego w płucach.

Zadanie 12.4. (0-1) Która cecha występuje u bakterii - organizmów prokariotycznych? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. translacja czasteczki mRNA Rozpoczynajca sie przyzed zakończeniem jej syntezy B. rybosom

Zadanie 13. Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA (AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od enzymów - syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowal

Zadanie 13.1. (0-2) Na podstawie rysunku uzupełnij tabelę - wpisz w wyznaczone miejsca: nazwę aminokwasu przyłączanego do tRNA, sekwencję kodonu mRNA oraz sekwencję antykodonu AA-tRNA. | Nazwa aminokwasu | | | --- | ---

Zadanie 13.2. (0-2) Na podstawie rysunku wymień wszystkie substraty i produkty reakcji syntezy AA-tRNA. Substraty: Produkty:

Zadanie 13.3. (0-1) Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy - katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Zadanie 13.4. (0-1) Wykaż, że specyficzność substratowa syntetaz AA-tRNA jest konieczna, aby powstający w czasie translacji peptyd miał prawidłową sekwencję aminokwasową.

Zadanie 14. Umaszczenie sierści kota jest determinowane przez współdziałanie wielu genów. Za umaszczenie pręgowane u kotów odpowiadają współdziałające dwa geny autosomalne A i M: - allel A - warunkuje uwidocznienie sie p

Zadanie 14.1. (0-1) Podaj wszystkie możliwe genotypy kota z częściowym pręgowaniem typu klasycznego.

Zadanie 14.2. (0-3) Kotka o pręgowaniu tygrysim i kocur o pręgowaniu klasycznym mają już potomstwo bez pręgowania i o pręgowaniu klasycznym. Podaj genotypy pokolenia rodzicielskiego i zapisz krzyżówkę genetyczną z uwzglę

Zadanie 15. (0-1) Śnieżyca duża (*Anser caerulescens*) to gatunek ptaka gnieżdżącego się kolonijnie w północnej części Kanady. Okres składania jaj trwa około dwóch tygodni i odbywa się wczesnym latem. Ponieważ presja ze

Zadanie 16. (0-1) Poniżej przedstawiono wyniki obserwacji dynamiki liczebności populacji drapieżnika i ofiary. Użyto osobników dwóch gatunków roztoczy o odmiennych strategiach pokarmowych: Eotetranychus sexmaculatus oraz

Zadanie 17. (0-1) Zbadano różnorodność genetyczną rodzimych, tzn. występujących w Europie, populacji starca zwyczajnego (*Senecio vulgaris*) - rośliny z rodziny astrowatych - oraz inwazyjnych populacji tego gatunku wystę

Zadanie 18. (0-1) Pierwsze informacje o pojawieniu się w wodach zatoki Bodega na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych małża *Gemma gemma*, pochodzącego ze wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej, są datowane na koniec