Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)

Zadanie 1. Albumina to białko osocza krwi. Strukturę przestrzenną albuminy stabilizuje 17 mostków disiarczkowych. W poniższej tabeli przedstawiono skład albuminy. | Nazwa aminokwasu | Liczba reszt | Nazwa aminokwasu | Li

Zadanie 1.1. (0-1) Uwzględniając skład albuminy, wykaż, że strukturę III-rzędową tego białka stabilizuje maksymalna możliwa do utworzenia liczba mostków disiarczkowych.

Zadanie 1.2. (0-1) Uzasadnij, że dzięki związaniu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez albuminę możliwy staje się transport tych kwasów we krwi. W odpowiedzi uwzględnij rozpuszczalność albuminy oraz długołańcuchow

Zadanie 2. U roślin występują dwa rodzaje fotosystemów: fotosystem I (PS I) oraz fotosystem II (PS II). Na poniższym schemacie przedstawiono centrum reakcji PS II, współdziałającego z enzymem rozszczepiającym wodę, oraz

Zadanie 2.1. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. PS II w komórkach miękiszu asymilacyjnego roślin jest zlokalizowany w A. blonie komórkowej. B. blonach tylakoidów. C. zewnetrznej blonie oto

Zadanie 2.2. (0-1) Wykaż, że funkcjonowanie PS II wymaga współdziałania centrum reakcji PS II z enzymem rozszczepiającym wodę.

Zadanie 2.3. (0-1) Uzupełnij zdania. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. W wyniku reakcji zachodzących podczas fazy fotosyntezy zależnej od światła elek

Zadanie 3. Horyzontalny transfer genów (HTG) może się odbywać u bakterii m.in. na drodze koniugacji. W 1946 roku Lederberg i Tatum przeprowadzili eksperyment, który dostarczył dowodów na zachodzenie HTG między bakteriami

Zadanie 3.1. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Lederberga i Tatuma - po przeniesieniu bakterii na pożywkę minimalną - kolonie zostały utworzone wyłącznie przez bakterie pochodzące z hodowli mieszanej. W odpowiedzi

Zadanie 3.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Davisa nie zaszła wymiana informacji genetycznej między bakteriami szczepów A i B. W odpowiedzi uwzględnij proces koniugacji.

Zadanie 3.3. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2. Genom wirusowy jest wbudowywany w genom gospodarza bakteryjnego przez fagi | A. | lizogeniczne, | które | 1. | w komórkach bakteryjn

Zadanie 4. Linezolid należy do stosunkowo nowej grupy syntetycznych środków przeciwbakteryjnych. Wykazano, że jest on szczególnie skuteczny w walce z bakteriami Gram-dodatnimi oraz mało skuteczny wobec bakterii Gram-ujem

Zadanie 4.1. (0-1) Wykaż, że działanie linezolidu - polegające na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomu - wpływa negatywnie na funkcjonowanie bakterii.

Zadanie 4.2. (0-1) Opisz różnicę w budowie bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. W odpowiedzi odnieś się do budowy struktur otaczających komórkę u obu grup bakterii.

Zadanie 5. Higrofity to rośliny przystosowane do środowiska o wysokiej wilgotności powietrza i podłoża. Z powodu wysokiej wilgotności powietrza parowanie z powierzchni liści jest powolne. U higrofitów doszło do wykształc

Zadanie 5.1. (0-1) Oceń, które z poniższych cech budowy liści *R. portellae* ułatwiają transpirację przez zwiększenie powierzchni blaszki liściowej. Zaznacz T, jeśli cecha ułatwia transpirację, albo N - jeśli nie ułatwia

Zadanie 5.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy u higrofitów występowanie cech ułatwiających transpirację z powierzchni liści jest przyczyną spowolnienia, czy - przyspieszenia przepływu wody w drewnie roślin. Odpowiedź uzasadnij, o

Zadanie 6. Aby określić wpływ głównych procesów metabolicznych - fotosyntezy i oddychania komórkowego - na bilans węgla, czyli wzrost lub spadek zawartości związków organicznych w roślinach, przeprowadzono następujące do

Zadanie 6.1. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego w grupie 1. nasiona rzodkiewki nie wykiełkowały.

Zadanie 6.2. (0-1) Uzasadnij, że w celu prawidłowego oszacowania bilansu węgla w roślinach należało w ostatnim dniu trwania doświadczenia wykonać pomiar suchej, a nie - świeżej, masy nasion lub siewek.

Zadanie 6.3. (0-1) Rozstrzygnij, z którą grupą - 1. czy 3. - należy porównać wyniki pomiaru suchej masy uzyskane w grupie 2., aby określić łączny wpływ fotosyntezy i oddychania komórkowego na bilans węgla w grupie 2. Odp

Zadanie 6.4. (0-1) Wykaż, że podczas trwania doświadczenia u roślin z grupy 2. zachodziła fotosynteza.

Zadanie 6.5. (0-1) Oceń, czy podczas trwania doświadczenia u roślin z grup 2. i 3. zachodziło oddychanie komórkowe. Zaznacz T, jeśli ten proces zachodził, albo N - jeśli nie zachodził. | Grupa 2. | T | N | | --- | --- |

Zadanie 7. Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego. Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).

Zadanie 7.1. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2. Na zdjęciu przedstawiono przekrój poprzeczny przez | A. | łodygę, | na co wskazuje | 1. | naprzeciwległy | układ tkanek przew

Zadanie 7.2. (0-1) Podaj nazwy tkanek przewodzących oznaczonych na zdjęciu mikroskopowym numerami I i II. I II

Zadanie 8. Toksoplazmoza to występująca u człowieka choroba odzwierzęca wywoływana przez *Toxoplasma gondii* - jednokomórkowego protista o haploidalnej formie troficznej oraz o mejozie zachodzącej tuż po zapłodnieniu. *T

Zadanie 8.1. (0-1) Oceń prawdziwość stwierdzenia: *W organizmie człowieka T. gondii wytwarza gamety na drodze podziałów mitotycznych*. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij. Ocena stwie

Zadanie 8.2. (0-1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących zasad profilaktyki toksoplazmozy. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. | Należy przestrzegać zasad higieny w ko

Zadanie 8.3. (0-1) Rozstrzygnij, czy zgodnie z zasadami profilaktyki kobiety w ciąży powinny unikać kontaktu z osobami chorującymi na toksoplazmozę. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Zadanie 9. (0-1) Na poniższym rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane od tyłu. Na rysunku pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn górnych. Na podstawie: emedicod

Zadanie 10. (0-1) Uzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Głównym azotowym produktem metabolizmu białek u ssaków jest A. mocznik, B. kwas

Zadanie 11. Powstawanie potencjału czynnościowego jest regulowane przez zmianę przepuszczalności błony neuronu dla jonów Na⁺ i K⁺. Na wykresie przedstawiono mechanizm tego procesu. Na podstawie: D.D. Chiras, Human Biolog

Zadanie 11.1. (0-1) Uzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Stymulacja neuronu jest przyczyną A. wzrostu B. spadku przepuszczalności błony

Zadanie 11.2. (0-1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących powstawania potencjału czynnościowego. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. | Kanały potasowe otwierają się po

Zadanie 12. Ryby chrzęstnoszkieletowe gromadzą we krwi duże ilości mocznika, którego całkowite stężenie osmotyczne we krwi jest równe stężeniu wody morskiej albo nawet je przekracza. Oprócz mocznika, ważnym składnikiem k

Zadanie 12.1. (0-1) Na podstawie przedstawionych wyników symulacji oceń, czy w warunkach podanych w poniższej tabeli dochodzi do denaturacji CI2. Zaznacz T, jeśli dochodzi do denaturacji, albo N - jeśli do niej nie docho

Zadanie 12.2. (0-1) Sformułuj wniosek dotyczący wpływu TMAO na strukturę przestrzenną CI2 poddawanego działaniu mocznika o stężeniu 8 mol · dm⁻³.

Zadanie 12.3. (0-1) Sformułuj wniosek dotyczący zależności między głębokością występowania ryb a zawartością TMAO w ich tkance mięśniowej. W odpowiedzi odnieś się do obu grup ryb.

Zadanie 12.4. (0-1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących osmoregulacji ryb chrzęstnoszkieletowych. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. | Dzięki gromadzeniu się moczni

Zadanie 13. Niewielkie jaszczurki z rodzaju Anolis, występujące na Wyspach Karaibskich, w sytuacji zagrożenia chowają się pod powierzchnią wody. Niektóre z gatunków, np. Anolis aquaticus, pozostają zanurzone pod powierzc

Zadanie 13.1. (0-1) Określ, jakie znaczenie dla poprawnej interpretacji wyników doświadczenia w próbie badawczej (wykres I) miało wykonanie pomiarów pO₂ w próbie kontrolnej - w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej po

Zadanie 13.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do wyników uzyskanych w próbie badawczej

Zadanie 14. Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe mają jednak często obniżoną ilość białek

Zadanie 14.1. (0-1) Uzasadnij, że w terapii CAR-T nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe.

Zadanie 14.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T) mają większe szanse na zniszczenie komórki nowotworowej niż fizjologiczne limfocyty T. W odpowiedzi odnieś się do funkcji MHC w rozwoju odpowiedzi

Zadanie 14.3. (0-2) Wyjaśnij, dlaczego w przypadku terapii CAR-T z użyciem retrowirusów otrzymuje się limfocyty T z wyższą zawartością receptora CAR w porównaniu do terapii CAR-T z użyciem elektroporacji. W odpowiedzi uw

Zadanie 14.4. (0-1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących limfocytów T. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. | Limfocyty T biorą udział w reakcjach odporności swoistej.

Zadanie 14.5. (0-1) Podaj nazwę narządu układu limfatycznego, który jest głównym miejscem dojrzewania limfocytów T u dorosłego człowieka.

Zadanie 15. Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW typu C) jest chorobą wywołaną przez wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), którego genom stanowi pojedyncza nić RNA. Większość infekcji wywołanych HCV ma przebieg bezobja

Zadanie 15.1. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego dodatni wynik badania na obecność przeciwciał anty-HCV we krwi dorosłej osoby nie przesądza o obecności wirusa we krwi w chwili badania.

Zadanie 15.2. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego diagnostyka oparta na amplifikacji genomu HCV metodą łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) jest poprzedzona zastosowaniem odwrotnej transkryptazy.

Zadanie 16. Zanim genom człowieka został zsekwencjonowany, spodziewano się, że zawiera on 80 000-100 000 genów kodujących białka. Ostatecznie okazało się, że tych genów jest około 20 000. Wstępna ocena była tak wysoka, p

Zadanie 16.1. (0-1) Uzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Alternatywne składanie RNA zachodzi w przypadku genów - A. ciągłych - B. nieci

Zadanie 16.2. (0-2) Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy dwóch organellów komórki człowieka, w których odbywa się proces transkrypcji genów, oraz rozstrzygnij, czy w tych organellach zachodzi także proces translacji. | Lp. | Na

Zadanie 17. Prawidłowa segregacja chromatyd siostrzanych podczas mitozy wymaga obecności wielu białek, w tym - specjalnych kompleksów białkowych: kohezyn. Przytrzymują one chromatydy siostrzane razem aż do czasu ich rozd

Zadanie 17.1. (0-1) Podaj nazwę wiązania chemicznego hydrolizowanego przez separazy.

Zadanie 17.2. (0-1) Podaj nazwy dwóch faz mitozy, na których granicy dochodzi do zniesienia przylegania chromatyd siostrzanych dzięki działaniu separaz.

Zadanie 17.3. (0-1) Podaj nazwę fazy cyklu komórkowego, podczas której zachodzi replikacja DNA, prowadząca do wytworzenia chromatyd siostrzanych.

Zadanie 18. Poniżej przedstawiono rodowód rodziny opisujący dziedziczenie pewnej choroby, u podłoża której leży mutacja w jednym genie. Legenda: zdrowa kobieta chora kobieta zdrowy mężczyzna chory mężczyzna

Zadanie 18.1. (0-1) Oceń, które z zaproponowanych sposobów dziedziczenia genu warunkującego chorobę można wykluczyć na podstawie analizy rodowodu przedstawionego powyżej. Zaznacz T, jeśli sposób dziedziczenia można wyklu

Zadanie 18.2. (0-1) Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. DNA genomowy w komórkach człowieka występuje wyłącznie A. w jadrach komórkowych i w mitochondriach. B. w jadrach komórkowych i w rybosomach

Zadanie 19. (0-3) U muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała i wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D warunkuje wykształcanie odnóży o norm

Zadanie 20. Czaszki dwóch kopalnych zwierząt - z rodzaju Thylacosmilus i z rodzaju Smilodon - wykazują w budowie pewne podobieństwa. Występują u nich długie kły z piłkowanymi krawędziami, zwane zębami szablastymi. Paleon

Zadanie 20.1. (0-1) Uzasadnij, że występowanie zębów szablastych u Thylacosmilus i Smilodon jest wynikiem ewolucji zbieżnej - konwergencji. W odpowiedzi odnieś się do przedstawionego drzewa filogenetycznego.

Zadanie 20.2. (0-1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących Thylacosmilus i Smilodon. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe. | Thylacosmilus jest bliżej spokrewniony ze Smi

Zadanie 21. Pająk z rodzaju *Pamphobeteus* i żaba *Chiasmocleis royi* mogą żyć razem w tym samym miejscu. Nora pająka zapewnia chłodne, wilgotne środowisko i stanowi schronienie przed wysuszeniem oraz przed zmianami temp

Zadanie 21.1. (0-1) Podaj nazwę zależności międzygatunkowej występującej między pająkiem z rodzaju *Pamphobeteus* a żabą *C. royi*. Odpowiedź uzasadnij z uwzględnieniem przykładów korzyści lub strat właściwych dla wymien

Zadanie 21.2. (0-1) Podaj różnicę w sposobie trawienia pokarmu przez pająki i przez płazy.

Zadanie 22. W wodach śródlądowych zachodniej Europy udokumentowano współwystępowanie dwóch gatunków obcych pochodzących z rejonu Morza Kaspijskiego i z zachodniej Syberii: pasożytniczej przywry *Bucephalus polymorphus* o

Zadanie 22.1. (0-1) Wypisz z tekstu żywicieli pośrednich oraz żywicieli ostatecznych przywry *B. polymorphus*. Żywiciele pośredni: Żywiciele ostateczni:

Zadanie 22.2. (0-1) Uzasadnij, że obecność racicznicy zmiennej jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego przywry *B. polymorphus*.

Zadanie 23. Podstawową niszę ekologiczną gatunku można przedstawić na wielowymiarowym wykresie, w którym wymiarami są różne czynniki środowiska. Na poniższym wykresie przedstawiono śmiertelność samic krewetki piaskowej (

Zadanie 23.1. (0-1) Na podstawie przedstawionych danych oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących tolerancji ekologicznej krewetki piaskowej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fał

Zadanie 23.2. (0-1) Oceń prawdziwość stwierdzenia: *Podstawowa nisza ekologiczna krewetki piaskowej to zachodnie wybrzeża Oceanu Atlantyckiego*. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, o

Zadanie 23.3. (0-1) Na podstawie przedstawionych danych podaj przedział optimum temperaturowego dla samic krewetki piaskowej przy optymalnych warunkach zasolenia. BRUDNOPIS (nie podlega ocenie) BIOLOGIA Poziom rozszerzon